Latest News

Saturday, September 22, 2018

ရခိုင္ဌာေန တိုင္းရင္းသားခမီလူမ်ိဳးမ်ားအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

ရခိုင္ဌာေန တိုင္းရင္းသားခမီလူမ်ိဳးမ်ားအေၾကာင္း
သိေကာင္းစရာ


ျမန္မာႏိုင္ငံအေနာက္ဘက္ေဒသရွိ ရခိုင္ ျပည္နယ္တြင္     ရခိုင္လူမ်ဳိးမ်ားႏွင့္အတူ တိုင္းရင္းသား မ်ဳိးႏြယ္စုငယ္မ်ား ေနထိုင္လ်က္ ရွိေပသည္။ ဌာနဆိုင္ရာ စာရင္းဇယားမ်ားအရ ရခိုင္မ်ဳိးႏြယ္စုမ်ားအျဖစ္ ရခိုင္၊ ခမီ၊ ၿမိဳ၊ သက္၊ ဒိုင္းနက္၊ ကမန္၊ မရမာဟူ၍ လူမ်ဳိးစု ခုနစ္မ်ဳိး ရွိေပသည္။  ရခိုင္ျပည္နယ္ရွိ စစ္ေတြၿမိဳ႕ ျပည္နယ္ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္တြင္   ရခိုင္ ျပည္နယ္ရွိ ရခိုင္မ်ဳိးႏြယ္စုဝင္ တိုင္းရင္းသား ခုနစ္မ်ဳိးႏွင့္ ၎တို႔၏အသုံးအေဆာင္ပစၥည္း မ်ားကို ခင္းက်င္းျပသထားသည္။
ယေန႔ ႏိုင္ငံတကာတြင္ လူမ်ဳိးတစ္မ်ဳိးဟု သတ္မွတ္ႏိုင္ေရးအတြက္ UNESCO  (ကုလ သမဂၢ ပညာ၊  သိပၸံ၊  ယဥ္ေက်းမႈ)အဖြဲ႕က ၁။တူညီေသာ သမိုင္းအစဥ္အဆက္ ျဖတ္သန္း သယ္ေဆာင္မႈ (Common Historical Tradition၊၂။ကိုယ္ပိုင္အမ်ဳိးသားေရးလကၡဏာ [Ethnic (Racial) Identity]၊ ၃။ကိုယ္ပိုင္ ယဥ္ေက်းမႈအေမြအႏွစ္(Cultural Homo- geneity)၊ ၄။ အညီအၫြတ္ေျပာဆိုေသာ ဘာသာစကား    (Linguistic Unicity)၊ ၅။ ဘာသာတရား သို႔မဟုတ္ ကိုးကြယ္ယုံၾကည္မႈ [Religious (or)Ideological Affinity]'၊ ၆။ စုဖြဲ႕ေနထိုင္ရာနယ္ေျမဆက္စပ္မႈ ပုံသဏၭာန္ (Territorial Connection)၊ ၇။ တူညီေသာ  စီးပြားေရးဘဝ  (Territorial Connection)မ်ား ရွိရမည္ဟု ဆိုပါသည္။

လူမ်ဳိးအမည္နာမတစ္ခု ျဖစ္ေပၚလာရာ၌ လည္း ၁။ မိမိကိုယ္ကို  ေခၚဆိုေသာအမည္ (Ego Name)၊ ၂။  သူတစ္ပါးကေခၚဆိုေသာ အမည္ (Exo Name)၊ ၃။ ေနရာေဒသလိုက္ ကာ ေခၚေသာအမည္ (Logo Name)ႏွင့္ ၄။ အျပန္အလွန္ေခၚေသာအမည္ (Alter Name) ဟူ၍ရွိရာ စာေရးသူတို႔ ခမီလူမ်ဳိးမ်ား သည္ ေရွးဘိုးေဘးဘီဘင္ လက္ထက္ကတည္း က လက္ဆင့္ကမ္းသုံးႏႈန္းလာခ့ဲသည့္ ခမီေတး အလကၤာ သမိုင္းရာဇဝင္ဝတၴဳ၊ ပုံျပင္အရ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ယေန႔လက္ရွိ  မိမိတို႔ မိခင္ဘာသာစကားျဖင့္  မိမိကိုယ္ကို ေခၚေဝၚ သုံးႏႈန္းလ်က္ရွိေသာ     ''ခမီ''(Khamee) ဟူသည့္ လူမ်ဳိးအမည္နာမကိုသာ ခမီလူမ်ဳိး တို႔က ႏွစ္သက္လက္ခံၾကသည္။

စာေရးသူတို႔ ခမီလူမ်ဳိးမ်ားအား ခမီ၊ ခမီး၊ ခမြီး၊ ခေမြ၊ ခေမႊး၊ ခူမီ၊ ေခမီ၊ ၿမိဳ၊ ေတာင္သား၊  ခ်င္း ဟု အမ်ဳိးမ်ဳိးေရးသားေခၚေဝၚျခင္းကို ျပဳၾက၏။ မိမိတို႔ အခ်င္းခ်င္းမွာမူကား ''ခမီ''ဟူ၍သာ  ေခၚဆိုသုံးႏႈန္းၾကသည္။  ခမီ ဟူေသာေဝါဟာရသည္ ခြတ္မု - ခြတ္မီ - ခမီ ဟု အဆင့္ဆင့္ေျပာင္းလဲလာျခင္းျဖစ္သည္။၎ကို ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏  ခမီ႐ိုးရာေတးအလကၤာ မ်ားတြင္ ေတြ႕ရသည္။ ခြတ္မု=ကမၻာဦး  ေနလ မထြက္ေပၚမီ   အေမွာင္ဂူကမၻာေလာကဟု အဓိပၸာယ္ရၿပီး ခြတ္မီ=ကမၻာဦးကာလ ေနလ မထြက္ေပၚမီအေမွာင္ဂူကမၻာ ေလာကလူသား ဟု အဓိပၸာယ္ရသည္။    ဝင္/ခြတ္ သည္ ရြာ/ဂူတြင္း အဓိပၸာယ္ရၿပီး  မီ-သည္ ခမီ အလကၤာဘာသာစကား    လမီဟူေသာ စကားမွျဖစ္၍ လူသားဟု  အဓိပၸာယ္ရသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ခမီဟူသည္မွာ ကမၻာဦးလူသား သို႔မဟုတ္ ဂူေနလူသားဟု အဓိပၸာယ္ရေပ သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ ယေန႔ အခ်ိန္အထိ မိမိတို႔၏ မိခင္ဘာသာစကားျဖင့္ လူမ်ဳိးအမည္ေျပာၾကလွ်င္  မန္ယီ ခမီယီ/ ကတ္ယီ ခမီယီ   (ငါတို႔ခမီလူမ်ဳိးေတြ)ဟု သုံးႏႈန္းေလ့ရွိၾကသည္။

ဆင္းသက္လာပုံသမိုင္းေၾကာင္း

ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ တိဗက္-ျမန္မာ မ်ဳိးႏြယ္ စုဝင္ ဘာသာစကားကို ေျပာဆိုေသာ ခ်င္း၊ ကခ်င္အုပ္စုတြင္ ပါဝင္သည္။ ေရွးေဟာင္း စာေပအေထာက္အထားမ်ားအရ တိဗက္-ျမန္မာတို႔ေနထိုင္ခဲ့ဖူးေသာ  ေရွးေဟာင္း ေနရပ္သည္ ယခုတ႐ုတ္ႏိုင္ငံ ျမစ္ဝါျမစ္ အညာ ပိုင္းျဖစ္မည္ဟု ခန္႔မွန္းၾကသည္။ ဘီစီ ၁၁ ရာစုခန္႔တြင္ တိဗက္-ျမန္မာတို႔သည္ အုပ္စု ႏွစ္စုကြဲသြားသည္။ ေကာ္ေကာ္ႏိုရ္ပင္လယ္ျပာ အိုင္ႀကီး၏ အေနာက္ဘက္ႏွင့္ အေနာက္ ေတာင္ဘက္သို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားေသာ  အုပ္စုကို အေနာက္ တိဗက္-ျမန္မာဟု လည္းေကာင္း၊ အေရွ႕ဘက္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ စီခြၽန္နယ္သို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔ သြားသည့္ အုပ္စုကို အေရွ႕တိဗက္-ျမန္မာဟု လည္းေကာင္း ေခၚဆိုသည္။ အေနာက္၊ အေနာက္ေတာင္ဘက္သို႔   ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားေသာ တိဗက္-ျမန္မာအုပ္စုဝင္ျဖစ္ၿပီး ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏ ရာဇဝင္ေတးအလကၤာမ်ားတြင္လည္း ''တီဘြင္း ကက္နီ''တိဗက္ျပည္မွ   ဆင္းလာသည္ဟု ေျပာသည္။ ခမီဘာသာစကားတြင္ တီဘြင္း= တိဗက္၊ ကက္နီ=ကုန္းျပင္ျမင့္ ျဖစ္သည္။

အခ်ဳိ႕ေသာ သမိုင္းစာေရးဆရာမ်ားက ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္  ၁၉ ရာစုေလာက္မွ ဝင္လာကာ ႏွစ္ေပါင္းအားျဖင့္ ၂ဝဝ ခန္႔သာ ရွိေသးသည္ဟု ေျပာၾက/ေရးၾကသည္။ ၁၉၉၃ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အစီအစဥ္ျဖင့္ ဥႆလင္း ေစတီေတာ္ျမတ္ႀကီးကို     အသစ္တစ္ဖန္ တည္ေဆာက္ခဲ့ရာတြင္ေျမေအာက္ဌာပနာ တိုက္၌ အဝခမီအမ်ဳိးသမီးတို႔၏ လက္ဝတ္ တန္ဆာမ်ားကို ေတြ႕ရွိရေၾကာင္း ပလက္ဝၿမိဳ႕ နယ္ ခူမီးမ်ဳိးႏြယ္စုဝင္ သမိုင္းစာအုပ္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။   အဆိုပါဥႆလင္း ေစတီေတာ္သည့္ သာသနာေတာ္ႏွစ္ ၂၂၃ တြင္ တည္ထားခ့ဲျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း   သိရ သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ခမီလူမ်ဳိးမ်ားသည္ ¤င္း ေစတီေတာ္ မတည္မီကတည္းက ယင္းအရပ္ ေဒသတြင္ ရွိႏွင့္ေနၿပီးျဖစ္ေပသည္။  ထို႔ျပင္ ရမ္းၿဗဲေတာင္ေက်ာင္းဆရာေတာ္ဦးစႏၵာ မာလာလကၤာရေရးေသာ ရခိုင္သမိုင္းရာဇဝင္ သစ္က်မ္း၊ ပထမတြဲ၊ စတုတၴမာတိကာ၊ စာမ်က္ႏွာ ၃၂၆-၃၂၇ တြင္လည္း ဒုတိယပရိန္ ၿမိဳ႕၌ သကၠရာဇ္  ၄၈၅ ခုႏွစ္ နန္းတက္ေသာ ဒႆရာဇာမင္းသည္ မဟာမုနိ႐ုပ္ရွင္ေတာ္ကို ရွာေတာ္မူရန္    ေစလႊတ္ျခင္းအေၾကာင္း၌ ''ေခ်ာင္းဖ်ား ေျမာင္းဖ်ား၌ ေနေသာ ၿမိဳေခြးေမြး စေသာသူတို႔သည္  ႐ုပ္တုေတာ္မဟာမုနိကို ဤအရပ္တြင္ရွိသည္ဟု ျပသႏိုင္မူ ထိုသူတို႔ အား ငါဝတ္ဆင္ေတာ္မူအပ္ေသာ ဤပတၱျမား လက္ေကာက္ကို ေပးေလဟူ၍ မွာထားေတာ္ မူလ်က္ ေစလိုက္ေသာ တမန္တို႔ေရာက္ေလ လွ်င္ အမတ္ႀကီးလက္ယာႀကီးသည္ ေခ်ာင္း ဖ်ားျမစ္စြန္၌ ေနေသာ ေခြးေမြးတို႔ကို ေမးျမန္း ေလလွ်င္''ဟုေရးထားရာ''ၿမိဳေခြးေမြ'' ''ေခြးေမြး'' ဟူေသာ လူမ်ဳိးမွာ စာေရးသူတို႔ ခမီလူမ်ဳိးပင္ ျဖစ္ေပသည္။

ယခုေနထိုင္ရာေဒသမ်ားႏွင့္ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းျပဳမႈလုပ္ငန္း

ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ ေတာေတာင္ထူထပ္ ေသာ အရပ္ေဒသႏွင့္ ျမစ္ေခ်ာင္း၊ အင္းအိုင္ အနီး  ရာသီဥတုေအးျမရာေဒသမ်ားတြင္ ေနထိုင္ေလ့ရွိၾကသည္။ ရခိုင္ျပည္နယ္အတြင္း ေနထိုင္ေသာ ခမီလူမ်ဳိးမ်ားကို ေျမျပန္႔ေနခမီ ႏွင့္ ေတာင္ေပၚခမီဟူ၍ ႏွစ္မ်ဳိးခြဲေဖာ္ျပရမည္ ျဖစ္သည္။ ေတာင္ေပၚေန ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ ေတာေတာင္ထူထပ္ေသာ   အရပ္ေဒသတြင္ ရြာတည္ေနထိုင္တတ္ၾကၿပီး  ေျမျပန္႔ေန ခမီ လူမ်ဳိးတို႔မွာ ျမစ္ေခ်ာင္း၊ အင္းအိုင္အနီးတြင္ ရြာတည္ေနထိုင္ၾကသည္။  စစ္ေတြ၊ ေက်ာက္ ေတာ္၊ ဘူးသီးေတာင္၊ ေမာင္ေတာ၊ ေျမာက္ဦး၊ ရေသ့ေတာင္၊ ပုဏၰားကြၽန္း၊ ေပါက္ေတာ ၿမိဳ႕နယ္မ်ား၌ ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနထိုင္ၾကသည္။ ယခုအခါ ရခိုင္ျပည္နယ္   အမ္းၿမိဳ႕နယ္တြင္လည္း အင္ၾကင္းၿမိဳင္ဟုေခၚသည့္    ခမီေက်းရြာ တစ္ခုရွိသည္။

အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းလုပ္ငန္း အေန ျဖင့္ ေျမျပန္႔ခမီလူမ်ဳိးတို႔က လယ္ယာလုပ္ငန္း မ်ားကို အဓိကလုပ္ကိုင္ၾကၿပီး ေတာင္ေပၚေန ခမီလူမ်ဳိးမ်ားမွာမူ ေတာေတာင္မ်ားကို အမွီ ျပဳလ်က္ ေတာင္ယာစိုက္ပ်ဳိးျခင္း၊  ဥယ်ာဥ္ စိုက္ပ်ဳိးျခင္းျဖင့္ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္း ျပဳၾကသည္။ အခ်ဳိ႕ေသာ ေတာင္ေပၚခမီလူမ်ဳိး တို႔သည္ သစ္ခုတ္ျခင္း၊ အမဲလိုက္ျခင္းလုပ္ငန္း မ်ားလည္း လုပ္ကိုင္ၾကသည္။

႐ုပ္အသြင္အျပင္

ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏  အသားအေရာင္မွာ အသားဝါအုပ္စုဝင္ျဖစ္ၿပီး မျဖဴ၊ မညိဳေသာ အသားအေရရွိၿပီးလွ်င္ နက္ေသာဆံပင္မ်ား ရွိသည္။ နဖူးက်ယ္၍ မတိုမရွည္အနည္းငယ္ ပိျပားေသာ ႏွာေခါင္း၊ မည္းနက္ေသာ မ်က္ခုံး၊ ေတာက္ေျပာင္ေသာမ်က္လုံး၊ မထူမပါးေသာ ႏႈတ္ခမ္း၊ မ်က္ႏွာဝိုင္း ပါး႐ိုးျမင့္ၿပီး ေမး႐ိုးကား သည္။ အ႐ိုးအဆစ္ ေတာင့္တင္းခိုင္မာသည္။ေယာက္်ား၊ မိန္းမပါက်စ္လ်စ္ေသာ ခႏၶာကိုယ္ ရွိၾကသည္။  ပါးသိုင္းေမြး၊  ႏႈတ္ခမ္းေမြး ထူျခင္းမရွိေပ။ အရပ္အေမာင္းမွာ နိမ့္သည္ သို႔ေသာ္လည္း ပုလြန္းသည္ကား မဟုတ္ေပ။

ကိုးကြယ္ယုံၾကည္မႈ

ခမီလူမ်ဳိးအမ်ားစုမွာ  ဗုဒၶဘာသာကို ကိုးကြယ္ၾကသည္။ ေရွးကမူ နတ္ကိုးကြယ္သည့္ ဓေလ့ရွိသည္။ ေနႏွင့္လကို တိုင္တည္ျခင္း၊ နတ္ေကာင္းနတ္ျမတ္(ကနီေခါ့မာ့)ကို တိုင္တည္ ျခင္းမ်ားရွိ၏။    ခရစ္ယာန္ဘာသာသို႔ ကူးေျပာင္းကိုးကြယ္သည့္     ခမီလူမ်ဳိး အနည္းငယ္လည္း ရွိသည္။

စိတ္ေနသေဘာထား

ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ စိတ္သေဘာထား ျဖဴစင္ၿပီး ႏူးညံ့သိမ္ေမြ႕ၾကသည္။ သူတစ္ပါး အား ရန္လိုစိတ္မရွိဘဲ သီးျခားေအးေဆးစြာ ေနလိုေသာ စိတ္သေဘာထားရွိသည္။ ေဖာ္ေရြစြာဆက္ဆံျခင္း၊ တင္းတိမ္ေရာင့္ရဲျခင္း၊ က်ိဳးႏြံ႐ိုေသျခင္း၊ ႐ိုးသားေျဖာင့္မတ္ျခင္း၊ သစၥာရွိျခင္းတို႔ကို တန္ဖိုးထားသည္။ မိဘ ဘိုးဘြားတို႔က မိမိ၏သားသမီးေျမးျမစ္မ်ား လိမၼာယဥ္ေက်းလာေစရန္  ¤င္းတို႔၏ ဘဝျဖတ္သန္းမႈအေတြ႕အႀကံဳကို အေျခခံ၍ အမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာဆို ဆုံးမသြန္သင္ ေပးတတ္ၾက သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ႐ိုးသားေျဖာင့္မတ္ၿပီး သစၥာတရားေစာင့္သိကာ တည္ၿငိမ္ေအးခ်မ္း စြာ ေနထိုင္လိုေသာ စိတ္သေဘာထားရွိၾက သည္။

နာမည္မွည့္ေခၚပုံ

ခမီလူမ်ဳိးတို႔တြင္ စိတ္ဝင္စားဖြယ္ေကာင္း ေသာ နာမည္ မွည့္ေခၚဓေလ့ရွိသည္။ ကမၻာဦး ကာလက ခမီလူမ်ဳိးမ်ားယုံၾကည္ ကိုးကြယ္ခ့ဲ ၾကသည့္ ေန၊ လ တို႔၏ အမည္ႏွင့္ ဆက္စပ္ ေသာ နီးေဆ၊ ျခေအာင္ဟုလည္းေကာင္း၊ အခ်ိန္ကို စြဲ၍ အာ့ေခါင္(အ႐ုဏ္တက္ခ်ိန္)၊ ခဝင္း(မိုးလင္းခ်ိန္)ဟု လည္းေကာင္း၊ ေန႔ရက္ ကိုစြဲ၍ နီးေဆ(တနဂၤေႏြ)၊ မခိ(အဂၤါ)ဟု လည္းေကာင္း၊  လရာသီကိုစြဲ၍  ခွက္ကီ (နတ္ေတာ္)၊ စခႊတ္ (ျပာသို)၊ ဆပင္ (တပို႔တြဲ)ဟုလည္းေကာင္း၊  ေနရာေဒသကိုစြဲ၍ အေတာန္ (မင္းႀကီးေတာင္)၊ ေကမာ (ေက်ာက္ပန္းေတာင္)၊ နိေက(နီလာပန္း ေတာင္) ဟုလည္းေကာင္း၊ သားသမီးမ်ား အဖက္မတင္သည့္အခါ  ယၾတာေခ်သည့္ အေနျဖင့္ ေကေပါ (ငါးထည့္သည္ပလိုင္း)၊ ေယြေဟြ (ငါးဖမ္းယက္သဲ့)ဟု လည္းေကာင္း၊ ႐ိုးရာတူရိယာမ်ားကို စြဲ၍ ကလက္(လင္းကြင္း)၊ တဲတိန္ (ဝါးေစာင္း)ဟု လည္းေကာင္း၊ အသုံးအေဆာင္ကိုစြဲ၍ ကေဆး(ခေမာက္ရွည္)၊ ေအာ့ကြတ္(ေရအိုး)ဟု လည္းေကာင္း၊ ဆန္ စပါးကိုစြဲ၍ စနီ(ဆန္)၊ စကုန္(စပါးပင္)၊ စေအာင္ (စပါးသီးႏွံေအာင္ျမင္)ဟု လည္း ေကာင္း၊ ဝါးပင္ကိုစြဲ၍ ဒတ္ထပ္(ဝါးသီး)၊ ဒတ္ပက္(ဝါးပြင့္) စသည္ျဖင့္ မိမိတို႔ႀကိဳက္ ႏွစ္သက္သလို မွည့္တတ္ၾကသည္။ ထို႔ျပင္ ကြယ္လြန္သြားၾကသည့္ မိဘ၊ ဘိုးဘြားမ်ား၏ အမည္မ်ားကိုလည္း ထပ္မံ၍မွည့္ေခၚတတ္ ၾကေသးသည္။

ဆင္ယင္ထုံးဖြဲ႕မႈ

ေရွးယခင္က ခမီလူမ်ဳိးမ်ားသည္ က်ား၊ မ  ဆံပင္ရွည္ထား၍ ဆံထုံး ထုံးေလ့ရွိၾကသည္။ ခမီအမ်ဳိးသားမ်ားသည္   ဦးေခါင္း၏ ဘယ္ဘက္ေစာင္းေစာင္းတြင္ ေသွ်ာင္ထုံးကို ေသသပ္က်နစြာ ထုံးထားၾကသည္။ အနံ ေျခာက္ လက္မ၊ အလ်ား ေလးေပခန္႔ရွိေသာ ဂ်ပ္ခုတ္ ရက္ထည္(သို႔မဟုတ္) အဝတ္ျဖဴပိတ္စ ကို ေခါင္းေပါင္းအျဖစ္ ရစ္ပတ္ေပါင္းထား ၾကသည္။ခမီအမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ဆံပင္ကို ေနာက္ဘက္တြင္သာ   ေသသပ္က်နစြာ ထုံးဖြဲ႕ၿပီး ေငြဆံထိုး၊ ဆံညႇပ္မ်ားျဖင့္သာ တန္ဆာဆင္ၾကသည္။ခမီလူမ်ဳိး အမ်ဳိးသမီးမ်ား ၏ဆင္ယင္ထုံးဖြဲ႕မႈတြင္ ဦးထုပ္ေဆာင္းေလ့ မရွိေပ။

အဆင္တန္ဆာ လက္ဝတ္လက္စား

ခမီအမ်ဳိးသားမ်ားက   နဗက္(ေခၚ)အလယ္တြင္ အေပါက္ပါၿပီး လဝန္းသဏၭာန္ရွိ ေသာ အခ်င္းႏွစ္လက္မခန္႔ရွိ နားကြင္းက်ယ္ ႀကီး ေငြျဖင့္ ျပဳလုပ္၍ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ေငြ လက္ေကာက္လည္း ဝတ္ဆင္ေလ့ရွိသည္။ ခမီအမ်ဳိးသမီးမ်ားမွာမူ နားတြင္ ေငြနားေတာင္း ႀကီး(နားကပ္)၊ လည္ပင္းတြင္ ေငြဒဂၤါးျပားကို သႏၲာေစ့ (သို႔မဟုတ္)ပုလဲပုတီးလုံးမ်ားျဖင့္  သီကာ လည္ဆြဲႀကိဳးအျဖစ္ ဆင္ယင္ၾကသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ား  ခါးပိုင္းတြင္  ေငြသားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားေသာ  ခါးပတ္ႀကိဳး၊   ေငြသား ဒဂၤါးျပားမ်ားကို ေၾကြေစ့၊ သႏၲာေစ့၊ ပုလဲေစ့ မ်ားျဖင့္  သီထားသည့္ခါးပတ္ႀကိဳး(အႀကီး)ႏွင့္  ''မွန္ႀကိဳး''ဟုေခၚသည္။   ေငြသားခါးပတ္ႀကိဳး (အေသး) ၎သုံးမ်ဳိးကို ခါးတြင္ အစီအရီ လွပသပ္ရပ္ၿမဲၿမံစြာပတ္၍    ခ်ည္ေႏွာင္ ဆင္ယင္ၾကသည္။

အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ားတြင္ သႏၲာေစ့မ်ားျဖင့္ သီကုံးထားသည့္ အပင္ေရမ်ားစြာပါေသာ ဝါ၊ စိမ္း၊ နီ၊ ျပာ သႏၲာေစ့  ခါးပတ္ႀကိဳးကို ဝတ္ဆင္ေလ့ရွိၾကသည္။  လက္ႏွင့္ေျခတို႔တြင္ ေငြလက္ေကာက္ႏွင့္     ေငြေျခခ်င္းမ်ား ဝတ္ဆင္ၾကသည္။   ခမီပ်ိဳမယ္မ်ားက လက္ေကာက္ တစ္ကြင္းမွ တံေတာင္ဆစ္ထိ ေရာက္ေအာင္ ဝတ္ဆင္တတ္ၾကၿပီး မိန္းမ အိုႀကီးမ်ားမွာ    ေငြလက္ေကာက္ႀကီးႀကီး တစ္ကြင္းတည္းသာ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ခမီ လူမ်ဳိးတို႔သည္ လက္ဝတ္ရတနာ ဆင္ယင္ရာ တြင္ အေဆာင္သေဘာ၊ အကာအကြယ္ သေဘာ မဟုတ္ဘဲ မိမိတို႔႐ိုးရာယဥ္ေက်းမႈအရ အလွအပသေဘာျဖင့္သာ ဝတ္ဆင္ၾကျခင္း ျဖစ္သည္။ ယေန႔အခ်ိန္အခါတြင္ ႐ိုးရာပြဲလမ္း သဘင္မ်ားတြင္သာ ဝတ္ဆင္ေလ့ရွိၾကသည္။

ဝတ္ဆင္ေသာ အဝတ္မ်ား

ခမီအမ်ဳိးသားတို႔သည္   ကိုယ္ခႏၶာ ေအာက္ပိုင္းကို လုံခ်ည္အျဖစ္ အနံ ကိုးလက္မ၊ အလ်ား ၁၃ ေပခြဲရွိေသာ ''ဗတရီ'' (ေခၚ) ဂ်ပ္ခုတ္ရက္ထည္   အနံငယ္ပင္ရွည္ပုဆိုးကို ခါးတြင္  သံုးပတ္ရစ္ပတ္ၿပီး  ခါးေတာင္း က်ိဳက္ကာ ေရွ႕၊ ေနာက္အစြန္း ထုတ္လ်က္ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ¤င္းကို ရခိုင္လူမ်ဳိးတို႔က ''ဗတရီ''က်ိဳက္သည္ဟုေခၚၾကၿပီး   ခမီ အမ်ဳိးသားမ်ားက ကိုးေတာင္ဝတ္ ေယာက္်ား ဟု ဂုဏ္ယူဝင့္ၾကြားစြာေျပာေလ့ရွိၾကသည္။ ခႏၶာကိုယ္အေပၚပိုင္းကို ပခုံးတစ္ဆက္တည္း ဂ်ပ္ခုတ္ရက္ထည္      လက္ျပတ္အက်ႌကို ဝတ္ဆင္ေစသည္။

ခမီအမ်ဳိးသမီးမ်ားမွာမူ အနံ ၁၈ လက္မ ခန္႔၊ အလ်ား ၃၆ လက္မခန္႔ရွိသည့္ အဥ့္လဥ္ (ေခၚ) ဂ်ပ္ခုတ္ရက္ထည္ကို အေပၚပိုင္းအက်ႌ အျဖစ္ ဘယ္ဘက္ခ်ိဳင္းၾကားမွ ညာဘက္ပခုံး ေပၚ အစႏွစ္စြန္းကို ခ်ည္ေႏွာင္ကာ ခါးေအာက္ တြင္ ေရာက္ေနသည့္ အစြန္းႏွစ္စကိုလည္း ခ်ည္ေႏွာင္လ်က္ ဝတ္ဆင္သည္။ခမီအမ်ဳိးသမီး ခါးဝတ္ထဘီမွာ အလ်ား ေလးေပခြဲ၊ အနံ ႏွစ္ေပခြဲရွိၿပီး ဂ်ပ္ခုတ္ထဘီထူထူကို ဒူးေခါင္း ေအာက္ခ်၍ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ အမ်ဳိးသမီး ဝတ္ အက်ႌ၊ ထဘီ အနားစတြင္ သႏၲာေစ့မ်ား ျဖင့္ ယေန႔အေခၚ စီးကြင့္ထိုးၿပီး အလွဆင္ၾက သည္။  ထို႔ေနာက္ အလ်ား ငါးေပခြဲ၊ အနံ တစ္ေပခန္႔ရွိေသာကိုယ္ၿခံဳထည္ ထီပင္(ေခၚ)ၿခံဳထည္တဘက္ကို ပခုံးႏွစ္ဖက္  လည္ကုပ္ ေပၚမွသိုင္းၿပီး  ေရွ႕သို႔ ခ်ကာဝတ္ဆင္ၾကသည္။

ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏ အဝတ္အထည္အေရာင္ မွာ အမ်ားအားျဖင့္ ဝါ၊ စိမ္း၊ နီ၊ ျပာ၊ နက္ အေရာင္ရင့္ရင့္ျဖင့္ မိမိတို႔ဘာသာ ရက္လုပ္ ဝတ္ဆင္ေလ့ရွိၾကသည္။  ႐ိုးရာအထည္ဂ်ပ္ခုတ္ရက္လုပ္ျခင္းပညာကို ခမီမိခင္မ်ားက ခမီသမီးပ်ိဳမ်ားသို႔ လက္ဆင့္ကမ္းသင္ေပးၾက ေလသည္။

မ်ဳိးႏြယ္ဆက္ခံမႈႏွင့္ ခမီမ်ဳိးႏြယ္စုမ်ား (ခမီလူမ်ဳိးတို႔က အစဥ္/အမ်ဳိးဟုေခၚသည္)

ခမီလူမ်ဳိးမ်ားတြင္ သားသမီးမ်ားသည္ ဖခင္၏ မ်ဳိးႏြယ္ကိုသာ ဆက္ခံရေသာ ဓေလ့ ရွိ၏။ ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ အမ်ားအားျဖင့္ မ်ဳိးႏြယ္တူစု(Clan)အလိုက္ သို႔မဟုတ္ မ်ဳိးတူ မိသားစုအလိုက္ စုစည္း၍ ေနထိုင္ၾကသလို မ်ဳိးႏြယ္တူစု သုံးေလးမ်ဳိးစုစည္း၍ စုေပါင္း ရြာတည္ေနထိုင္ၾကသည္။ ခမီလူမ်ဳိးတို႔သည္ မ်ဳိးႏြယ္(အစဥ္)မ်ားျပားေသာ လူမ်ဳိးလည္း ျဖစ္သည္။ ရခိုင္ျပည္နယ္ တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး မ်ားအေရး ေလ့လာေရးေကာ္မတီ၏ ေလ့လာ ေရး အစီရင္ခံစာအရ ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏ ေဆြမ်ဳိးစု တြင္ မ်ဳိးပြားသည့္ ပင္မမ်ဳိးႏြယ္ႏွင့္ မ်ဳိးမပြား သည့္ ပင္မမ်ဳိးႏြယ္ဟူ၍ ႏွစ္မ်ဳိးရွိၿပီး ပင္မ မ်ဳိးႏြယ္စု ၅၈ စုႏွင့္ မ်ဳိးပြားမ်ဳိးႏြယ္စု စုစုေပါင္း ၁၄၉ မ်ဳိးရွိေၾကာင္း မွတ္တမ္းျပဳထားသည္။

ေဆြမ်ဳိးစပ္ မဟာမိတ္ဖြဲ႕ပုံ

လူမႈဆက္ဆံေရးနယ္ပယ္၌ အဆင္ေျပ ေခ်ာေမြ႕ေစရန္ တစ္မ်ဳိးႏြယ္ႏွင့္တစ္မ်ဳိးႏြယ္ ေဆြမ်ဳိးစပ္မဟာမိတ္ဖြဲ႕ပုံ သုံးမ်ဳိးရွိသည္။ (၁)ညီအစ္ကိုမ်ဳိး၊ (၂)ေယာကၡမမ်ဳိးႏွင့္ (၃)သမက္ မ်ဳိးျဖစ္သည္။ တစ္ဖန္ ညီအစ္ကိုမ်ဳိးတြင္ အေဖႏွင့္မ်ဳိးႏြယ္တူ ညီအစ္ကိုမ်ဳိး၊ အေမ၏ အစ္မ၊ ညီမအရင္းမွ ေမြးဖြားေသာ ညီအစ္ကို မ်ဳိးႏွင့္ေရွးယခင္က သစၥာျပဳညီအစ္ကို ဟူ၍ သုံးမ်ဳိးရွိျပန္သည္။ ဤသို႔လွ်င္္ ခမီလူမ်ဳိးတို႔ သည္ တစ္မ်ဳိးႏြယ္ႏွင့္ တစ္မ်ဳိးႏြယ္ ညီအစ္ကို သုံးမ်ဳိး၊ ေယာကၡမမ်ဳိး၊  သမက္မ်ဳိးဟူ၍  'ဝိုင္းႀကီးပတ္ပတ္လည္ကာ' ေဆြမ်ဳိးစပ္မဟာမိတ္ဖြဲ႕ထားေၾကာင့္ ခမီလူမ်ဳိးတို႔တြင္ မ်ဳိးႏြယ္ ကြဲမ်ားေသာ္လည္း သူစိမ္းတစ္ရံဆံဟူ၍ မရွိ ေတာ့ဘဲ အားလုံးက ေဆြမ်ဳိးခ်ည္းသာ ျဖစ္ေန ေတာ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မသိမကြၽမ္းၾကေသာ္ လည္း တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး  ေဆြစပ္၊ မ်ဳိးစပ္ မ်ဳိးႏြယ္(အစဥ္)မ်ား ေမးျမန္းကာ ညီအစ္ကို ေတာ္လွ်င္ ညီအစ္ကို၊ ေမာင္ႏွမ အရင္းရွာလို ျဖစ္သြားၾကၿပီး  ေယာကၡမ်ဳိး၊  သမက္မ်ဳိး (သို႔မဟုတ္)ေယာက္ဖမ်ဳိးဆိုက  တစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦး အေလးထားဆက္ဆံၾကသည္။

ခမီဘာသာစကား

ရခိုင္ျပည္နယ္အတြင္းရွိ ခမီလူမ်ဳိးမ်ား၏ ဘာသာစကားတြင္ (၁)ေန႔စဥ္သုံးဘာသာ စကားႏွင့္ (၂)အလကၤာဘာသာစကားဟူ၍ (၂)မ်ဳိးခြဲျခားႏိုင္သည္။ ေန႔စဥ္သုံးဘာသာ စကားကို ခမီလူမ်ဳိးတိုင္း ေျပာႏိုင္၊ နားလည္ ႏိုင္ေသာ္လည္း အလကၤာဘာသာစကားကိုမူ ႐ိုးရာေတးအလကၤာမ်ားကို ေလ့လာလိုက္စား သူမ်ားသာ  နားလည္သည္။    အလကၤာ ဘာသာစကားကို ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏ ႏွစ္သစ္ကူး ဆနီပြဲ၊ လက္ထပ္ထိမ္းျမားမဂၤလာပြဲမ်ားတြင္ တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး ေဆြးေႏြးေမးျမန္း၍ ခမီေတး အလကၤာမ်ားကို ႏွီးေႏွာဖလွယ္ သီဆိုၾကသည္။ ေရွးေဟာင္းသမိုင္းျဖစ္စဥ္မ်ားကို   ေတး အလကၤာဘာသာျဖင့္  သီဆိုမွတ္တမ္းျပဳၾက သည္။ ေန႔စဥ္သုံးဘာသာစကားတြင္ အုပ္စု ႏွစ္မ်ဳိးရွိသည္။ ဝါကုန္ခမီ စကားေျပာအုပ္စုႏွင့္ အ႐ိုင္းခမီ (ခတ္တနာစကားေျပာအုပ္စု)ျဖစ္ သည္။ ဝါကုန္စကားေျပာသည္ ရခိုင္ျပည္နယ္ ရွိ   ခမီလူမ်ဳိးတို႔၏   ဘုံစကားျဖစ္သည္။ စာေရးသူတို႔ခမီဘာသာစကား၌ ႐ုပ္ဝတၴဳ အေခၚအေဝၚမ်ားသည္ အလြန္ထူးျခားသည္။ လူခႏၶာကိုယ္အဂၤါအစိတ္အပိုင္း တစ္ခုလုံးကို 'အ'သရအသံကို ေရွ႕မွထား၍ သုံးထားသည္။ ဥပမာ- ဆံပင္(အဆင္)၊ ဦးေခါင္း(အလု)၊ မ်က္စိ(အမီ)၊ ပါးစပ္(အမခါ)၊ ရင္သား(အေစာ္)၊ ခ်ပ္(အလံလုံး)၊ ေပါင္(အဖလ္)၊ ေျခေထာက္ (အေခါခ္)၊   ေျခေခ်ာင္း(အေခါခ္မယုန္)၊ ကိုယ္တြင္းအဂၤါမ်ား
ကိုလည္း ႏွလုံး(အမလုံ)၊ အဆုတ္(အမေတာ္)၊ အူ (အတခွီ)စသည္ျဖင့္ ျဖစ္ေပသည္။ ထို႔ျပင္ ေဆြမ်ဳိးအေခၚအေဝၚမ်ား ကိုလည္း အ သရႏွင့္တြဲလ်က္ ေခၚေလ့ရွိသည္။ ဥပမာ-အဘိုး(အဘူ)၊ အဘြား(အပီ)၊ အေဖ (အပတ္)၊ ဘႀကီး (အမာပတ္)၊ေဒၚေလး(အတာ)ဟူ၍ ျဖစ္သည္။

မိခင္ဘာသာစကားသင္ၾကားေရး ခမီစာေပ

ခမီလူမ်ဳိးတို႔တြင္ ဘာသာစကား၊ ႐ိုးရာ ဓေလ့၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ေတးအလကၤာျဖင့္ ဖြဲ႕ႏြဲ႕ ထားသည့္ သမိုင္း၊ ရာဇဝင္၊ ပုံျပင္၊ ဝတၴဳမ်ား သာရွိၿပီး ကိုယ္ပိုင္စာေပမရွိခ့ဲေပ။ စာေရးသူ ငယ္စဥ္က အဘိုးအဘြားမ်ားအား ခမီစာ မရွိဘူးလားဟု ေမးရာ ခမီစာကို ႏြားသားေရ ေပၚတြင္ေရးထားခဲ့ေသာေၾကာင့္ ေခြးစားသြား သည္ဟု ဟာသေႏွာ၍ ပုံျပင္သေဘာေျပာျပခဲ့ ဖူးပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း စာေပအကၡရာ ဟူသည္မွာ လူမ်ဳိးတိုင္းတြင္ရွိသင့္ေသာ ဂုဏ္ အဂၤါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး အေရးပါအရာေရာက္ေသာ သေကၤတျဖစ္ေပသည္။ စာေပရွိမွ လူမ်ဳိးတင့္ မည္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ခမီလူမ်ဳိးတို႔ ႏိုးၾကား တက္ၾကြမႈ၊  တိုးတက္ျမင့္မားမႈ၊   ခ်မ္းေျမ့ သာယာမႈဟူေသာ ဘဝအေျခခံျဖစ္ေစရန္ ဆႏၵမြန္ျဖင့္ ဗုဒၶဘာသာထြန္းကားသည့္ ျမန္မာ ႏိုင္ငံႏွင့္ ဆီေလ်ာ္ေအာင္ ျမန္မာစာေပကို အေျခခံ၍ ခမီစာေပအကၡရာသင္ပုန္းႀကီးကို ၁၉၇၂ ခုႏွစ္တြင္ ခမီရဟန္းေတာ္ အရွင္တိ ေလာက(သာသနဓဇဓမၼာစရိယ)၊ သာသနာ႔ ေအာင္ေျမေက်ာင္း ေဘာက္ေထာ္ ရန္ကုန္မွ တီထြင္ေပးခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ခမီလူမ်ဳိး တို႔၏ စီးပြားေရး၊ ပညာေရး၊ လူမႈေရးအေျခခံ အုတ္ျမစ္နိမ့္က်မႈေၾကာင့္ ခမီစာေပသင္ပုန္းႀကီး မွာ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မလာႏိုင္ခ့ဲေပ။ ယေန႔ ပါတီစုံဒီမိုကေရစီေခတ္တြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရ မွ တိုင္းရင္းသားမိခင္ဘာသ
ာ စာေပသင္ၾကား ေရး ပညာေရးမူဝါဒမ်ားခ်မွတ္ ေဆာင္ရြက္ေပး မႈေၾကာင့္ ခမီတိုင္းရင္းသားစာေပႏွင့္ ယဥ္ေက်း မႈ အသင္း(အဖြဲ႕)က ျပည္ေထာင္စုသမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ ျပည္နယ္မွတ္ပုံတင္ေရး အဖြဲ႕သို႔ အသင္းအဖြဲ႕မွတ္ပုံတင္အမွတ္ ၂/ ရခိုင္/ဝ၂၈ မွတ္ပုံတင္ၿပီး ၁၉၇၂ ခုႏွစ္က ခမီရဟန္းေတာ္ အရွင္တိေလာက(သာသနဓဇ ဓမၼာစရိယ)တီထြင္ေပးခဲ့သည့္ ခမီစာသင္ပုန္းႀကီး ကို ျပန္လည္အသက္သြင္းကာ ခမီစာေပဖြံ႕ၿဖိဳး တိုးတက္ေရးအတြက္ ႀကိဳးစားေဆာင္ရြက္ လ်က္ရွိသည္။

မိခင္ဘာသာခမီစာသင္ၾကားျပသရန္ ခမီလူမ်ဳိး ဆရာ ဆရာမမ်ား ေလ့က်င့္ေမြးထုတ္ ေပးလ်က္ရွိသည္။ ရခိုင္ျပည္နယ္ အစိုးရ အဖြဲ႕ဝင္ ခ်င္းတိုင္းရင္းသားေရးရာဝန္ႀကီး၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္   ျပည္နယ္တိုင္းရင္းသားစာေပ ႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈဦးစီးဌာန ၫႊန္ၾကားေရးမွဴး႐ုံး၏လမ္းၫႊန္မႈႏွင့္အညီ သက္ဆိုင္ရာ ၿမိဳ႕နယ္ ပညာေရးဌာနမ်ားႏွင့္ ညိႇႏႈိင္းလ်က္ ခမီ တိုင္းရင္းသား ေက်းရြာမ်ားတြင္ ခမီစာေပ သင္ၾကားေရးကို အုတ္ျမစ္ခ်လုပ္ေဆာင္ေနၿပီ ျဖစ္သည္။     ။

ကိုးကားခ်က္

၁။ ရခိုင္ျပည္နယ္ယဥ္ေက်းမႈဌာနခြဲ တိုင္းရင္သား လူမ်ဳိးမ်ား၏ သမိုင္းေၾကာင္းႏွင့္ယဥ္ေက်းမႈေဖာ္ထုတ္ေရးအဖြဲ႕၏(ခမီလူမ်ဳိးမ်ား၏ သမိုင္း ေၾကာင္းႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာေလ့လာေတြ႕ရွိ ခ်က္စာတမ္း။) (၁၉၉၇) ၂။ ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ ျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္ ရခိုင္ျပည္နယ္ တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိးမ်ားအေရး ေလ့လာေရးေကာ္မတီ ရခိုင္တိုင္းရင္းသား မ်ဳိးႏြယ္စုဝင္(ခမီ)လူမ်ဳိးတိုင္းရင္းသားမ်ား အေရးေလ့လာေရး အစီရင္ခံစာ။ (၂ဝ၁၄)

၃။ ဆလိုင္းေနာ္ေဇာ္၏ ရခိုင္ေတာင္တန္းက ခ်င္း႐ိုးရာသမိုင္း ၄။ ဆေဘာင္ဒတၴပ္ (ခမိ ေတာင္တန္း)၏ လက္ေရးမူ ခမိဓေလ့။

၅။ ဖက္ဒရယ္ဂ်ာနယ္မွ ျပဳစုသည့္ ခ်င္းလူမ်ဳိး ထဲက မ်ဳိးႏြယ္စုမ်ားအေၾကာင္း။ ၆။ ေဒါက္တာ ေက်ာ္သိန္း(ေျမာက္ဦး)B.A(Hons:), M.A,Ph.D(ရန္ကုန္တကၠသိုလ္)မွ ပါရဂူဘြဲ႕ အတြက္ တင္သြင္းသည့္ ၿမိဳ(ေခၚ) ခမီလူမ်ဳိး တို႔၏ ေနာက္ခံသမိုင္းက်မ္း။ ၇။ အရွင္ရ႒ပါလ သာသနဓဇဓမၼာစရိယM.A (Buddhism) မွ ႏိုင္ငံေတာ္ပရိယတၱိသာသနာတကၠသိုလ္ (ရန္ကုန္)၊သာသနတကၠသီလမဟာဓမၼာစရိယ ဘြဲ႕အတြက္ တင္သြင္းေသာ ခမီတိုင္းရင္းသား မ်ား၏ ယုံၾကည္ကိုးကြယ္မႈႏွင္ ့႐ိုးရာဓေလ့မ်ား။

၈။ရမ္းျပည့္ၿမိဳ႕ ေတာင္ေက်ာင္းဆရာေတာ္ ဘုရားႀကီး အရွင္စႏၵမာလကၤာရ၏ ရခိုင္ သမိုင္းရာဇဝင္သစ္က်မ္း။ ၉။ ခူမီးသမိုင္း

K.အာ႕ေခါင္

No comments:

Post a Comment

Blog Archive

Recent Post