Latest News

World News
Interview

News

Crime

Education

Gov

Recent Posts

Wednesday, December 25, 2019

ဦးေအာင္ႀကီး၏ အိပ္ဖြင္႔ေပးစာမ်ား (၁)


ျမန္မာ႔မွ်ားနတ္ေမာင္ဖိုရမ္ (http://mmcpcommunity.net)
မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။

၁၉၈၈ မတ္လ အာအိုင္တီ အေရးအခင္းနဲ႔ ရွစ္ေလးလံုး အၾကားမွာ ဗိုလ္မွဴးခ်ဳပ္ေဟာင္း ဦးေအာင္ႀကီးရဲ႕ ဦးေနဝင္းသို႔ အိတ္ဖြင္႔ေပးစာေတြ ျပည္သူလူထုၾကားမွာ ျပန္႔ႏွံ႔ခဲ႔ပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္႔ဆီမွာ ၁၉၈၈ ေမ ၉၊ ေမ ၁၂၊ ဂြ်န္ ၁၈ နဲ႔ ဂြ်န္ ၂၂ ရက္စြဲေတြနဲ႔ စာေလးေစာင္ရွိပါတယ္။ ပထမ ၂ ေစာင္က မဆလ ပါတီရဲ႕ အမွားအယြင္းေတြကို ေရးျပရင္း၊ ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီေခတ္ကို ကာကြယ္၊ ေက်ာင္းသား သမဂၢၿဖိဳတဲ႔ ကိစၥမွာ သူမပါဝင္ေၾကာင္း ရွင္းျပတာေတြပါ။ ေနာက္ ၂ ေစာင္မွာေတာ႔ ၈၈ မွာ ျဖစ္ခဲ႔တဲ႔ ေက်ာင္းသား အေရးအခင္းေတြ အေၾကာင္း ေရးျပထားပါတယ္။

အဲဒီေနာက္ ၂ ေစာင္မွာ အထိ ၈၈ မတ္ နဲ႔ ဂြ်န္မွာ ျဖစ္ခဲ႔တာေတြကို ဦးေနဝင္းကို ေအာက္လူေတြက ဖံုးထားလို႔ သူက အမွန္ကို အသိေပးရတဲ႔ သေဘာမ်ိဳး ေရးထားခဲ႔ပါတယ္။ ဒါေပမဲ႔ သူ႔စာေတြေၾကာင္႔ အဲဒီအခ်ိန္က အစိုးရ မီဒီယာေတြက ဖံုးထားတဲ႔ အခ်က္အလက္ေတြ ျပည္သူလူထုၾကားမွာ ျပန္႔ႏွံ႔သြားေစပါတယ္။ သူ႔ စာေတြ ဘယ္ေလာက္ မွန္တယ္၊ မွားတယ္ ဆိုတာထက္ သမိုင္းကို ျပန္ၾကည္႔တဲ႔အခါ ႏိႈင္းယွဥ္ၾကည္႔စရာ အခ်က္အလက္ တခ်ိဳ႕ရေစဖို႔ ရည္ရြယ္ၿပီး ကြ်န္ေတာ္ ရိုက္တင္ေပးပါ႔မယ္။ အြန္လိုင္းမွာလည္း မရွိေသးဘူးလို႔ ထင္ပါတယ္။ စာရိုက္တာ အခ်ိန္ၾကာေနရင္ေတာ႔ သည္းခံေပးၾကပါ။

လူ ပိုစိတ္ဝင္စားမယ္႔ ေနာက္စာ ၂ ေစာင္ကို အရင္တင္ေပးပါ႔မယ္။

...................................................................................

စာနံပါတ္ (၃)

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕

၈.၆.၈၈

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ခင္ဗ်ား

ဗိုလ္ခ်ဳပ္လည္း အသက္ႀကီးပါၿပီ။ ကြ်န္ေတာ္ေတာင္မွ အသက္ (၇၀) ရွိၿပီပဲ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္အေနနဲ႔ ေကာင္းမယ္ထင္လို႔ လုပ္ခဲ႔ တာပဲဟာ၊ ေကာင္းတာေတြလည္း ရွိမွာပဲ။ မေကာင္းတာေတြ မွားတာေတြလည္း ရွိမွာပဲ။ ဒါဟာ ႏိုင္ငံေတာ္ကို ဦးေဆာင္ၾကတဲ႔သူေတြ အဖို႔ ေတြ႔ႀကံဳရတာ ဓမၼတာပါပဲ။

ဒါေပမယ္႔ ကြ်န္ေတာ္ တခုေတာ႔ ေျပာခ်င္ ပါတယ္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ျဖစ္ခ်င္တာေတြ ျဖစ္မလာ တာတို႔၊ တိုင္းျပည္ ဆင္းရဲသြားတာတို႔၊ စီမံကိန္းေတြ မေအာင္ျမင္ဘဲ ေအာင္ျမင္တယ္ ဆိုၿပီး စာရင္းလိမ္ အျပခံရတာတို႔၊ အမွန္ကို မေျပာၾကဘဲ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး စိတ္မခ်မ္းသာ စရာေတြ မၾကားရေအာင္ ဖံုးဖိထားၾကတာ၊ ေနာက္ဆံုး မိမိတို႔ ဘာသာ မိမိတို႔ က်ဴးလြန္ တာေတြ၊ မွားတာေတြကိုေတာင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ခိုင္းလို႔ လုပ္တာပါခ်ည္း ျဖစ္ကုန္တာေတြ အျပင္မွာ ျဖစ္ေနတယ္ေလ။

အရင္ ေက်ာင္းသား သမဂၢၿဖိဳတဲ႔ ကိစၥေတာင္ ယခုထိ တိုင္းျပည္က မသိၾကေသးဘူး မဟုတ္လား။ သမဂၥၢကို ကြ်န္ေတာ္ ၿဖိဳတယ္လိုလို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ကိုေျပာတဲ႔ အတြက္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္က ကြ်န္ေတာ္ ၿဖိဳတယ္လို႔ စြတ္စြဲ၊ ကြ်န္ေတာ္က ကြ်န္ေတာ္ မဟုတ္ရပါလို႔ ၁၉၇၇ ခုႏွစ္မွာ စာတမ္းေဝၿပီး ေျဖရွင္းေတာ႔ တာဝန္ဟာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္အေပၚ ျပန္က်ၿပီး ဗိုလ္ခ်ဳပ္ပဲလို႔ နားလည္ သြားၾက ျပန္ပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင္႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ဟာ သမဂၢဆိုတဲ႔ လြတ္လပ္ေရး သမိုင္းဝင္ အဓိက အေဆာက္အဦးႀကီးကို ၿဖိဳတဲ႔လူ အျဖစ္ ရာဇဝင္ အမဲကြက္ႀကီးနဲ႔ စခန္းသိမ္းမလို ျဖစ္ခဲ႔ရပါတယ္။

အခု ကြ်န္ေတာ္ (၄၁) မ်က္ႏွာ စာတမ္း ထြက္လာကာမွ လူေတြဟာ "ဟာ" ကနဲျဖစ္ၿပီး ဒိုင္းနမိုက္ ခြဲခိုင္းတာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ မဟုတ္ေၾကာင္း အေၾကာင္းစံု သိသြားၾကတာပါ။ တကယ္ ဟိုလြန္ခဲ႔တဲ႔ (၂၆) ႏွစ္ ကတည္းက ေမႊးႀကီး (ဗိုလ္လွျမင္႔)၊ ဗိုလ္မွဴးဝင္း၊ ဗိုလ္ထြန္းရီ (Burma Engr) တို႔ကို ေမးရင္ အားလံုး အမွန္ေပၚမွာပါ။ ျမန္မာျပည္ ဗုဒၶဘာသာ ဘယ္ေလာက္ ထြန္းကားတယ္ဆိုတာ ေရႊတိဂံု ေစတီေတာ္ႀကီး ကို သက္ေသထူရသလို၊ ျမန္မာျပည္ လြတ္လပ္ေရး သမိုင္း ေရးသား ေဖာ္ျပရရင္ "ရန္ကုန္တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသားမ်ားသမဂၢ" အေဆာက္အဦးႀကီးဟာ ေရႊတိဂံု ေစတီေတာ္ အလား အထင္အရွား ေက်ာက္တိုင္ႀကီးအျဖစ္ ျပရမယ္႔ အေဆာက္အဦးႀကီး ျဖစ္ပါတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ခင္ဗ်ား

အဲဒီ ေက်ာင္းသားသမဂၢ အေဆာက္အဦးၿဖိဳတဲ႔ ကိစၥဟာ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ျမန္မာျပည္သူ ျပည္သားမ်ား အတြက္သာ သိၾက နားလည္ ၾကတဲ႔ ကိစၥတရပ္သာ ျဖစ္ပါတယ္၊ ျမန္မာေတြ နဲ႔သာ ဆိုင္ပါတယ္။ ကမာၻတခုလံုးက "ရန္ကုန္တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသားမ်ား သမဂၢ" ကို သိလည္းမသိ စိတ္လည္း မဝင္စား၊ ၾကားလည္း ၾကားဖူးၾကမည္ မထင္ပါ။

ယခု ၁၉၈၈ ခုႏွစ္၊ မတ္လ အေရးအခင္း၊ March Affair လို႔ ႏိုင္ငံျခား သံတမန္ရပ္ကြက္က ေခၚတဲ႔ ေက်ာင္းသားမ်ား အေရးအခင္း ကိစၥ မွာေတာ႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေခါင္းဝင္ၿပီး မခံေစခ်င္ဘူး။ ဒီကိစၥမွာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ တကယ္မပါဘူးလို႔ ကြ်န္ေတာ္တို႔ အားလံုး သိၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ႏိုင္ငံျခား သတင္းစာ အားလံုးက ဗိုလ္ခ်ဳပ္ကိုပဲ ေခါင္းတပ္ ေရးၾကပါတယ္။

ယခင္ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ ေက်ာင္းသားမ်ား အေရးအခင္းဟာ သာမန္ ေက်ာင္းသားမ်ား အေရးအခင္းမွ်သာ ျဖစ္ပါတယ္။ ယခု အေရးအခင္းဟာ သာမန္ ေက်ာင္းသားမ်ား အေရးအခင္း၊ ေက်ာင္းသား ဆူပူတာေတြ ႏွိမ္နင္းတဲ႔ ကိစၥ မဟုတ္ပါဘူး။ ကမာၻမွာ ေက်ာင္းသား ဆူပူတာေတြ ႏွိမ္နင္းတာေတြဟာ ထမင္းစားေရေသာက္ ကိစၥပါ။ တိုင္းျပည္တိုင္း လိုလိုမွာ ျဖစ္ေနတာမို႔ ရိုးေနတဲ႔ ကိစၥ ျဖစ္ပါတယ္။ ယခု ကိစၥကေတာ႔ Human Right ကိစၥ ျဖစ္ေနပါတယ္။ Human Right ကိစၥကို ရုရွားနဲ႔ အေမရိကန္ ထိပ္သီး ေဆြးေႏြးပြဲ မွာေတာင္ ေရးႀကီးခြင္က်ယ္ ေဆြးေႏြးၾကရတဲ႔ ကိစၥျဖစ္ေၾကာင္း ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး အသိဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္အာဖရိက အစိုးရကို ကုလသမဂၢမွာ Human Right ကိစၥနဲ႔ ပါတ္သက္ၿပီး တကမာၻလံုးက အစိုးရေတြက သပိတ္ေမွာက္ဖို႔ ဆံုးျဖတ္ၾကတယ္ မဟုတ္လား။ ယခု ကြ်န္ေတာ္တို႔ တိုင္းျပည္မွာ ျဖစ္သြားတဲ႔ မတ္လ ေက်ာင္းသားကိစၥဟာ သာမန္ RIT ေက်ာင္းသား ကိစၥေလးကို ကမၻာသိ ကမာၻေက်ာ္ Human Right ကိစၥ ျဖစ္သြားေအာင္ လုပ္ေနမိတယ္ဆိုတာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ရဲ႕ "ျမန္မာ႔ ဆိုရွယ္လစ္လမ္းစဥ္ပါတီ ဌာနခ်ဳပ္" သိပံုမေပၚ။ "ႏိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီ" ကလည္း ယခုထိ ရိပ္မိပံု မေပၚပါ။ "အေထြေထြတြဲဖက္ႀကီး" ဦးစီးသည္႔ ကိစၥမို႔၊ ကိစၥမရွိဟု ထင္ေနၾကပါတယ္။ ေျပာလည္း မေျပာဝံ႔ၾကပါ။ Human Right ျဖစ္ေနၿပီဆိုတာ သိတဲ႔ နားလည္တဲ႔ ေကာင္စီဝင္ေတြကလည္း ႏႈတ္ပိတ္ေနၾကသည္ကို ကြ်န္ေတာ္ နားမလည္ႏိုင္ ျဖစ္ရပါတယ္။

"တြဲဖက္ႀကီး" အေနႏွင္႔ ကာကြယ္ေရး ဝန္ႀကီးကို မေျပာဘဲ ဦးစီးခ်ဳပ္ကို တိုက္ရိုက္ အမိန္႔ေပးၿပီး တပ္မ ၂၂ ကိုဘားအံမွ ဆြဲခ်လာသည္ဟု သိရ၍ အံ႔ဩမိပါသည္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ခင္ဗ်ား

ဒီကိစၥဟာ မၾကာေသာ ကာလမွာ ျမန္မာျပည္ကို "နာမည္အဆိုုးဆံုး ပုဒ္မ" ျဖင္႔ ကမၻာ႔ႏိုင္ငံ အသီးသီးက၊ ကမာၻ႔ သတင္းစာ အသီးသီးက ရံႈ႕ခ် ခံရေတာ႔မယ္႔ ကိစၥမို႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဦးေခါင္း မရိႈရန္ ေတာင္းပန္ ပါရေစခဗ်ာ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ သားစဥ္ေျမးဆက္ေတြ အထိ ေခါင္း မေဖာ္ရဲေအာင္ ျဖစ္ရမယ္႔ ကိစၥ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဝင္မပါပါနဲ႔။ သူ႔ထိုက္နဲ႔ သူ႔ကံ ရွိပါေစလို႔ ေလးေလးနက္နက္ ေတာင္းပန္ တာပါ။ ေသသည္႔တိုင္ ျမန္မာ႔သမိုင္းမွာ ထာဝစဥ္"မွတ္တမ္းမဲ" ႀကီး တင္က်န္ ရစ္ေတာ႔မွာမို႔ ယခုလို သတိေပးရတာပါ။

RIT ကိစၥဟာ ရိုးရိုးကိစၥေလးပါ။ ပထမဆံုး အဖမ္းခံရၿပီး အင္းစိန္ေထာင္မွာ (၃) ည အိပ္ၿပီး လႊတ္လိုက္တဲ႔ အထဲက RIT ေက်ာင္းသား တေယာက္ဟာ ေပါင္းတည္ကပါ။ ေက်ာင္းသားေတြ ဆူေတာ႔ သူတို႔လည္း အေဆာင္မွာ ေနၾကတာမို႔ ပါသြားပါတယ္။ ခဲနဲ႔ ပစ္တဲ႔အထဲမွာလည္း သူတို႔ ပါပါတယ္။ အဲဒါ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ခဲေတြ မရွိလို႔ မနဲရွာၿပီး ေပါက္ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေနာက္ေတာ႔မွ အျပင္ဘက္က ျပစ္တဲ႔ ခဲေတြ ေကာက္ေပါက္ ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ပထမဆံုး ေသနတ္သံ ဟာ မိုးေပၚေထာင္ပစ္တဲ႔ အသံပါ။ အဲဒီလိုပဲ သူတို႔နားလည္ ပါတယ္တဲ႔။ ေနာက္ေတာ႔ ေသနတ္သံနဲ႔ ပစ္တယ္ေဟ႔ ေျပးၾက ေျပးၾက ဆိုေတာ႔ သူက ေနာက္ဆံုးအတန္းေလာက္မွာ ရွိတာမို႔ ေျပးေတာ႔ ေရွ႕ဆံုးက ျဖစ္ၿပီး အေဆာင္ထဲ ျပန္ၿငိမ္ေနတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေသနတ္နဲ႔ ေနာက္ကေန ပစ္တာမို႔ ေသနတ္ ဒဏ္ရာဟာ ေနာက္ေက်ာကေနဝင္ၿပီး ေရွ႕ထြက္သြားတာပါတဲ႔။ သူတို႔ ျပန္လွည္႔ၾကည္႔ေတာ႔ ေလးငါးေျခာက္ေယာက္ ေလာက္ လဲက်န္ရစ္တယ္။ ဒဏ္ရာရတာ ႏွစ္ေယာက္ဆိုတာ မဟုတ္ဘူးတဲ႔။ ေနာက္ျပန္ျမင္ၿပီး စဥ္းစားေျပာတာက (၇) ေယာက္ ပါတဲ႔။ အင္းစိန္မွာ သူတို႔ (၃) ရက္ပဲ ေနခဲ႔ရၿပီး စစ္ေဆးၿပီး ျပန္လႊတ္လိုက္တယ္တဲ႔။ (၁၃) ရက္ေန႔ ညေနဖက္မွာ ျဖစ္တယ္။ (၁၄) ရက္ေန႔ အေဆာင္မွာပဲ ၿငိမ္ေန၊ (၁၅) ရက္ေန႔ ေန႔လည္ (၁၂) နာရီခြဲေလာက္ လာဖမ္းတယ္ ဆိုပါတယ္။ (၁၄) ရက္ေန႔မွာ ဘတ္စ္ကားႀကီးေတြ အင္းစိန္လမ္းမွာ ေျပးလွ်က္လို႔ ေျပာပါတယ္။

RASU ဘက္ (၁၈ ) ရက္ေန႔မွာ ျဖစ္တာ ကေတာ႔ ရင္နင္႔စရာႀကီးပါ။ အသံလႊင္႔ရံုက အသံလႊင္႔တာဟာ တဖက္သတ္ႀကီး RIT ကိုခ်ည္း အျပစ္ပံုခ်လို႔ ေက်ာင္းသားေတြ နာက်ည္းရာက စတာပါ။ သမဝါယမ မီးရိႈ႔တာ ေက်ာင္းသားေတြ မဟုတ္ပါတဲ႔။ သမဝါယမ စာရင္းပိတ္ခါနီးလို႔ စာရင္းေတြ ကြာေနတာကို ေဖ်ာက္ခ်င္လို႔ ေရာင္ေတာ္ျပန္ သူတို႔ ဘာသာ ရိႈ႔တာပါ။ ေကာင္စီရံုး ရိုက္ခ်ိဳးတာေတာ႔ ေက်ာင္းသားေတြပါတဲ႔။

(၁၃) ရက္ (၁၄) ရက္ (၁၅) ရက္ RIT စက္မႈတကၠသိုလ္ဘက္ ရုတ္ရုတ္ ရုတ္ရုတ္ ျဖစ္ေတာ႔ ႏိုင္ငံျခားသံရံုးေတြဟာ အားလံုး တပ္လွန္႔ေျပးလိုက္သလို ရွိလို႔ ျပင္ဆင္ခ်ိန္ေတြ ရလိုက္ၾကတယ္လို႔ သိရပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ Political အရာရွိေတြဟာ သူတို႔ လူေတြကို ေထာက္လွမ္းဖို႔ ေနရာတကာကို လႊတ္ပါတယ္။ သူတို႔တေတြဟာ Well trained professional ေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ MI ထက္ေရာ SB ထက္ေရာ သတင္း စုေဆာင္း ရာမွာေတာ႔ ပညာတို႔ အေတြ႔အႀကံဳတို႔ ရင္႔က်က္မႈတို႔ေကာ၊ ပစၥည္းတို႔ အသံဖမ္းစက္ႀကီးတို႔ လုပ္တာကိုင္တာ ကြ်မ္းက်င္မႈေတြမွာေတာ႔ မယွဥ္ႏိုင္ပါ။ မတ္လ (၁၈ ) ရက္ေန႔ ကိစၥမွာ သူတို႔ TV သမားေတြ ဓာတ္ပံုသမားေတြ လႊတ္ရိုက္ထားတာေတြ၊ အင္မတန္ အားႀကီးတဲ႔ အသံဖမ္းစက္ႀကီးေတြနဲ႔ ဒီဘက္က အမိန္႔ေပးတာ အားလံုးလိုလို ဖမ္းထားၾကပါတယ္။ ဒီဘက္က လက္လြတ္ စပယ္ ဝါယာလက္နဲ႔ ေျပာထားတာ သူတို႔ အားလံုးရၾကပါတယ္။ သူတို႔သာ မဟုတ္ ၿမိဳ႕နယ္ေကာင္စီရံုးေတြမွာ ရွိတဲ႔ တပ္နဲ႔ တပ္ယာယီ စခန္းခ်တဲ႔ ေနရာက စက္ေတြ အားလံုး ဖြင္႔ထားၾကရၿပီး အဲဒီ အမိန္႔ ညႊန္ၾကားတာေတြအတိုင္း လိုက္လုပ္ ၾကရပါတယ္။

အဲဒီ အမိန္႔ေတြက "ျခေသၤ႔" က အမိန္႔ေပးၿပီး "အာဏာ" ဆိုတာကို သတင္းပို႔တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ "စည္သူ" ကို အမ်ားဆံုး ခိုင္းတယ္ လို႔ ဆိုပါတယ္။ တခါတခါ "ျခေသၤ႔" က မင္းတို႔ RI နဲ႔ မေျပာနဲ႔ မရွင္းမရွင္း ျဖစ္ေနတယ္ လူ ကိုယ္တိုင္ သြားေျပာဆိုၿပီး၊ ျဖတ္ၿပီး အမိန္႔ေပး တာမ်ိဳးလည္း ရွိပါတယ္တဲ႔။ RIT ေန႔က ဆိုရင္ ဂုန္ေလွ်ာ္စက္လား၊ ခ်ည္စက္လား မသိ၊ အဲဒီအခ်ိန္မွာ အလုပ္ဆင္းလို႔ အလုပ္သမားေတြ ျပန္တာကို မွားၿပီး အလုပ္သမားေတြ စစ္ကူ လာတယ္ ထင္ၿပီး "အဲဒီဘက္ကို လာရင္ ပစ္သာပစ္ထည္႔" ဆိုတာမ်ိဳးေတြ ေကာင္စီရံုး ေတြက ၾကားေနရတယ္တဲ႔။ ကံေကာင္းလို႔ အလုပ္သမားေတြက ကမာရြတ္ဘက္ ျပန္တာေတြမ်ားလို႔ ဘာမွ မျဖစ္တာလို႔ ဆိုပါတယ္။

"အင္းလ်ားကန္ေဘာင္ေပၚ ျမင္ကြင္း" နဲ႔ ဂ်ဒ္ဆင္နဲ႔ မရမ္းကုန္းဂါတ္ေရွ႔ ျမင္ကြင္းဟာ အရုပ္ဆိုး အက်ည္းတန္လြန္းလွပါတယ္။ အင္းလ်ားလမ္းတေလွ်ာက္နဲ႔ ဘြဲ႔ႏွင္းသဘင္ ေရွ႕နားမွာလည္း အလားတူေလာက္ပါ။ ကြ်န္ေတာ္ သိသေလာက္ေတာ႔ အမိန္႔ေပး အဖြဲ႔ဟာ အသံလႊင္႔ရံုမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အင္းလ်ားကန္ေဘာင္ေပၚမွာေတာ႔ လုပ္နည္း လုပ္ဟန္ဟာ ဟိုဘက္ဒီဘက္ ပိတ္ၿပီး ရဲအဖြဲ႔က လူစုခြဲနည္းမ်ိဳး ရိုက္ပံုသ႑ာန္ မဟုတ္ဘဲ ေခ်ာင္ပိတ္ၿပီး "လိုက္ရိုက္သတ္တာမ်ိဳး" ျဖစ္ခဲ႔ ပါတယ္။ တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းထဲမွာ စခန္းဖြင္႔ ထားတဲ႔ တပ္စခန္းနဲ႔ ကပ္ရက္မွာ ဆရာေတြ အခန္းထဲမွာ ရွိေနၾကပါတယ္ "ေခါင္းကို ရိုက္သာခြဲ၊ နာနာရိုက္ မ်ားမ်ား ရိုက္ႏိုင္ တဲ႔ေကာင္ ဆုခ်မယ္" ဆိုတာတြ ၾကားေန ရပါတယ္။ အဲဒါ တစတစ တိုးတိုးႀကိတ္ ေျပာရာက တကၠသိုလ္ တေက်ာင္းလံုး ဆရာေတြတိုင္း သိသြားၾကပါတယ္။ အင္းလ်ားကန္ေဘာင္ေပၚမွာ အမ်ားဆံုး အရိုက္ခံရသူေတြဟာ မိန္းကေလးေတြပါ။ တခ်ိဳ႕ မိန္းကေလးေတြဆိုရင္ ဆံပင္ဆြဲရိုက္၊ ေရထဲ ကန္ခ်၊ ကူးၿပီး ျပန္တက္လာတဲ႔ ေက်ာင္းသူေလးေတြဆိုရင္ ထပ္ၿပီးရိုက္၊ တခ်ိဳ႕မိန္းကေလးေတြ ထိုင္ရွိခိုးတာလဲရိုက္၊ ထမီကြ်တ္ၿပီး ထြက္ေျပးတဲ႔ မိန္းကေလးတဦးလဲ ဆံပင္ဆြဲရိုက္၊ ေရထဲကန္ခ်တာမ်ိဳး ေန႔ခင္းေၾကာင္ေတာင္ႀကီးမွာ လုပ္ၾကတာပါ။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေရထဲက မိန္းကေလး အေလာင္းႏွစ္ေလာင္း ေပၚတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ စံုစမ္းၾကည္႔ပါ၊ ဆရာ၊ ဆရာမ ျမင္တဲ႔သူေတြ ရွိၾကပါတယ္။

အဲဒီေန႔က RASU ေက်ာင္းဖြင္႔တယ္ တက္ၾကတယ္ ဆိုလို႔ ေက်ာင္းတက္သူေတြ အမ်ားႀကီးပါ။ အင္းလ်ားကန္ တဝိုက္ မွာေရာ RASU ထဲမွာေရာ ေတြ႔သမွ် ေက်ာင္းသားေတြကို ဖမ္း၊ ရိုက္၊ ကားေပၚ ဆြဲတင္၊ မိန္းခေလးေတြရဲ႕ လက္ဝတ္လက္စား၊ ဆြဲႀကိဳး၊ နာရီ အားလံုးခြ်တ္ယူ၊ ကားေပၚမွာ မေတာ္မတရားေတြကိုင္၊ ငရဲျပည္လိုပါလို႔ ေျပာၾကပါတယ္။ မိန္းခေလး တေယာက္ တေလမွ မက်န္၊ အားလံုး ပစၥည္းအလုခံရသူ ခ်ည္းပါ။ အင္းလ်ားကန္ေစာင္းမွာ ရိုက္တာ ႏွက္တာေတြ၊ ေရထဲကန္ခ်တာေတြ ဂ်ာမဏီ ပေရာဂ်က္တခုမွာ လုပ္ေနတဲ႔ ႏိုင္ငံျခားသား တေယာက္က ဓာတ္ပံုရိုက္တယ္လို႔ သိရ ပါတယ္။ သူတို႔ သံရံုးက သိမွာပါ။ တျခား ျမင္သူေတြလည္း တပံုႀကီးပါ။ ကန္တဖက္ ၿခံေတြထဲ ထြက္ေျပးရာ ၿခံေတြအထိ လိုက္ရိုက္ ၾကပါတယ္။ အိမ္ေတြက ဝွက္ထားၾကပါတယ္။ အဲဒီညက အင္းစိန္ေထာင္မွာ ေသသူေတြ ရွိပါတယ္။ ညကိုးနာရီမွ မနက္သံုးနာရီအထိ မီးရွိဳ႕ၾကပါတယ္။ ႀကံေတာ သခ်ႋဳင္းမွာပါ။ အဲဒီ လူဦးေရနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ပါတီတခုမွာ ဂါးဒီးယန္း ဦးစိန္ဝင္းနဲ႔ အဂၤလန္သံအမတ္ စကားစပ္မိ ၾကပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္လို႔ ထင္သလဲလို႔ အဂၤလန္သံအမတ္က ေမးေတာ႔ ဦးစိန္ဝင္းက "ၾကားေတာ႔ ၾကားတယ္ ဘယ္ေလာက္လဲေတာ႔ မသိဘူး" လို႔ ေျပာတဲ႔အခါ သူက "မိန္းခေလး ခုႏွစ္ေယာက္ပါၿပီး အားလံုး ၄၂ ေယာက္တဲ႔။ ေသတဲ႔သူေတြထဲမွာ ဘာဒဏ္ရာမွ မရွိဘဲ အသက္ရႈမရ (Choke) ျဖစ္ၿပီး ေသတဲ႔လူေတြ ရွိတယ္" လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေနာက္ေန႔ေတြ မွာလည္း ရွိပါတယ္။ အင္းစိန္ေထာင္ လူေသေတြကို မႈခင္းဆရာဝန္ႀကီး ေဒါက္တာဘခြ်န္း (နာမည္ အတိအက် မသိ) တစ္ဦးတည္း မႏိုင္လို႔ ရန္ကုန္ေဆးရံုႀကီး ခြဲစိတ္ကုသဘက္ကို အကူအညီေတာင္းလို႔ ဆရာဝန္ ႏွစ္ဦးေပးရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ တစ္ေယာက္စီအား လူေသ (၄၀) ကို Postmortem Exam လုပ္ခဲ႔ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ (ဟုတ္မဟုတ္ ေမးၾကည္႔ပါ။)

လူေသေတြကို မီးရွိဳ႕ရာမွာ ဘာမွ နာမည္ေတြ ကို မစူးစမ္း မေရးခဲ႔ မွတ္တမ္း မျပဳစုခဲ႔ပဲ သက္ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းမၾကားဘဲ တိတ္ တဆိတ္ ေဖ်ာက္ပစ္တဲ႔ သေဘာမ်ိဳး မီးရွိဳ႕တယ္လို႔ သိရပါတယ္။ မီးရွိဳ႕သူေတြ ကိုလည္း ဘယ္သူမွ မေျပာရ ေျပာလွ်င္ သတ္မည္ဟု ႀကိမ္းေၾကာင္း မီးရွိဳ႕သူေတြက ေျပာေၾကာင္း သိရပါတယ္။ ဒါဟာ Human Right ကမာၻ႔ မွတ္တမ္းတင္ ခံရမယ္႔ ကိစၥျဖစ္ပါတယ္။ တလေလာက္ၾကာမွ တခ်ိဳ႕ ေက်ာင္းသားမိဘေတြကို စာရြက္ကေလး လာေပးတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေသဆံုးသြားလို႔ ေကာင္းမြန္စြာ သၿဂိဳလ္ ၿပီးစီးေၾကာင္းပါ။ တိုးတိုး တိတ္တိတ္ ေနပါ။ ရပ္ရြာသိေအာင္ မငိုရ။ သပိတ္မသြတ္ရ ဆိုလို႔ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း တခုခုမွာ တိတ္တိတ္သြားၿပီး ဆြမ္းသြတ္ ရပါတယ္။ ဒါဟာလဲ Human Right ေတြပါ။ မြတ္ဆလင္ ကေလးတဦး ကိစၥမွာ ျပႆ နာ ပၚပါတယ္။ ဗလီကို တိုင္တယ္ၾကားပါတယ္။ စြတ္ မီးရွိဳ႕လို႔ပါ။

မြန္းေသတဲ႔ အထဲမွာ ၁၀ ႏွစ္ ကေလးပါပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ကေတာ႔ ဒဏ္ရာ ရသူေရာ မရသူပါ ကားတစီးတည္း ျပြတ္သိပ္ထည္႔ပိတ္ၿပီး မြန္းေသ တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ကေတာ႔ အင္းစိန္ေထာင္ထဲ သြင္းေတာ႔ ေထာင္အျပင္ ကလည္း ၿမိဳ႕သူၿမိဳ႕သားေတြ ေထာင္ဝိုင္းၾကၿပီး ဆူေတာ႔ ေထာင္ထဲကလည္း ေက်ာင္းသားေတြက ဆူလို႔ ေထာင္ထဲမွာ ဆိုးသြမ္းအက်ဥ္းသားေတြ တိုက္ပိတ္တဲ႔ ၁ ေယာက္ ၂ ေယာက္တည္း ထည္႔တဲ႔ ျပတင္း အျမင္႔ႀကီးနဲ႔ အထဲကို ေလးငါးဆယ္ ထည္႔ ပိတ္လို႔ ေအာက္ဆီဂ်င္ မရလို႔ ေသတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေထာင္ထဲေရာက္ေနတဲ႔ သူေတြကို ေထာင္နဲ႔ မဆိုင္တဲ႔ ျပင္ပရဲ ျဖစ္တဲ႔ လံုထိန္းပုလိပ္ေတြ ဝင္လာၿပီး ရိုက္ၾကပါတယ္။ ရိုက္တာမွ မီးမွိတ္ၿပီး ရိုက္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒါဟာ ဥပေဒအရေတာ႔ .......... သိရပါတယ္။ ေထာင္ထဲဝင္ၿပီး သတ္ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္ႏွစ္ႀကိမ္ ဘယ္ႏွစ္ညေတာ႔ အတိအက် မသိရပါ။ ေထာင္ထဲဝင္ၿပီး သတ္ၾက ျဖတ္ၾက ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဆူရမလား ဆိုၿပီး ေက်ာင္းသူတခ်ိဳ႕ကို ရိုက္ၿပီး လံုထိန္းေတြက မုဒိန္းက်င္႔တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ မိန္းခေလးေတြ ဟာ မေျပာရဲ မဆိုရဲ အခ်ိဳ႕ ေလးငါးဆယ္ရက္ အထိ ေၾကာင္ေနတာ ေငးေနတာေတြ အခ်ိဳ႕ အိမ္က ဘာမွ ေမးမရပဲ သူ႔ကို သီလရွင္ ေက်ာင္းပို႔ၿပီး သီလရွင္ ဝတ္ပါရေစေတာ႔လို႔ ငိုေျပာတာေတြ ၾကားရပါတယ္။ အဲဒါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အျပင္ ဧည္႔ခံပြဲ တခုမွာ ကြ်န္ေတာ္႔ မိတ္ေဆြတဦးနဲ႔ ဂ်ာမဏီ သံအမတ္ႀကီးက တကယ္ဟုတ္မွန္ေၾကာင္း သူ ခိုင္လံုေသာ ေနရာမွ သိရေၾကာင္း ေျပာပါတယ္။ စစ္ေဆးတဲ႔ Postmortem ဆရာဝန္ထံမွ သိရွိဟန္ တူပါတယ္။ (ဗိုလ္ခ်ဳပ္ စံုစမ္းၾကည္႔ပါ။)

ဒဏ္ရာရၿပီး ေဆးရံုတင္ရတဲ႔ လူနာေတြအားလံုး ေျခခ်င္းခတ္ခံထား ရပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ေသမယ္႔ လူနာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဦးေႏွာက္နဲ႔ အာရံုေၾကာ ေဆးရံုက ဆရာဝန္ႀကီးတဦးကေတာ႔ သူ႔ လူနာကို လက္ထိပ္ ေျခထိပ္ခတ္ခြင္႔ လံုးဝ ခြင္႔မျပဳပါ။ ေခါင္းကို ရိုက္ထားရာ သတိ မရသူမ်ားပါ ဒဏ္ရာရသူမ်ားကို အျပင္မွ ဘယ္သူ႔ကိုမွ ေတြ႔ခြင္႔မေပးပါ။ တာဝန္ က်ေနသည္႔ ေဒါက္တာမေလးေတြက တိတ္တဆိတ္ လူနာ႔ထံမွ လိပ္စာေမးၿပီး အိမ္သြားေျပာမွ အိမ္က လိုက္လာၿပီး ဇြတ္ေတြ႔မွ လူနာေရာ၊ မိဘေရာ၊ သူနာျပဳ ဆရာမေတြေရာ၊ ဆရာဝန္မေတြေရာ ေရာေႏွာၿပီး ငိုၾကယိုၾကေၾကာင္း ပါဝင္သူ ဆရာဝန္မ ကိုယ္တိုင္ေျပာလို႔ သိရပါတယ္။

ေထာင္ထဲမွာ ရိုးရိုးရိုက္တာေတြ မကပါ။ ေတာ္ေတာ္ႀကီး ႏွိပ္စက္တာ ညွင္းပန္းတာ မ်ိဳးေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား က်ဴးလြန္ၾကပါတယ္။ အရိုးကု ေဆးရံုအုပ္ႀကီး ပါရဂူ ေဒါက္တာ ဘညြန္႔ရဲ႕သားကို ေမးၾကည္႔ပါ။ သူကိုယ္တိုင္ မေသရံု တမယ္ပါ။ ေန႔စဥ္ အခန္းထဲကထုတ္၊ ေက်ာက္စရစ္ခဲေလးေတြ ခင္းထားတဲ႔ ေျမႀကီးေပၚ ဒူးေထာက္ခိုင္းထားၿပီး ရိုက္ရိုက္ ေနတာပါ။ ပထမေတာ႔ ရိုက္တဲ႔သူကို မ်က္ႏွာ ေသေသခ်ာခ်ာ မွတ္ထားပါတယ္တဲ႔။ ေနာက္ေန႔ က်ေတာ႔ ရိုက္တဲ႔သူကို လွည္႔ထားေလ႔ရွိ တာေၾကာင္႔ မမွတ္မိေတာ႔ဘူးလို႔ ဆိုပါတယ္။ တျခားနည္းေတြနဲ႔လည္း ခံေနရသူေတြ ရွိပါတယ္။ နာမည္ မေဖာ္ရဲၾကပါ။ ကြ်န္ေတာ္႔ ဆိုင္ဟာ လဖက္ရည္ဆိုင္ပါ။ လူေပါင္းစံု လာၾကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ သူတို႔ ခံခဲ႔ရပံုေတြကို လာၿပီး ေျပာျပပါတယ္။ လိပ္စာနဲ႔ အမည္ေတြ ကိုပါ ေျပာရဲတဲ႔ သူေတြ ရွိၾကပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္က အားကိုးတႀကီးနဲ႔ လာေျပာသူေတြ ဒုကၡ မေရာက္ေစခ်င္လို႔ လိပ္စာကိုေတာ႔ လက္မခံရဲပါ။

RASU မွာ ေက်ာင္းသား တေသာင္းေက်ာ္ ရွိပါတယ္။ ေဆး သြားေကာလိပ္ေတြမွာ ငါးေထာင္ေလာက္၊ RIT မွာလည္း တေသာင္းေလာက္ေတာ႔ ရွိၾကပါတယ္။ March အေရးအခင္းဟာ သူတို႔ တသက္ မေမ႔စရာပါ။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ တေတြ အားလံုး ေသေတာင္ သူတို႔ က်န္ေနၾကဦးမွာပါ။ ဒီကိစၥဟာ ရာဇဝင္ရဲ႕ အမဲစက္ ျဖစ္ေတာ႔မွာပါ။ Human Right ကို ျမန္မာျပည္မွာ ဘယ္သူေတြ က်ဴးလြန္တယ္ ဘယ္လို က်ဴးလြန္တယ္ ဆိုတာ ေပၚမွာပါ။ "အင္းလ်ားကန္မွာ ေသြးေခ်ာင္းစီးေသာေန႔ တေန႔" ဆိုတဲ႔ မွတ္တမ္းကို သားသမီးေတြ ေျမးျမစ္ေတြ ဖတ္ရမွာ မုခ်ပါ။

ျမန္မာျပည္ရွိ ႏိုင္ငံျခားသံရံုးေတြမွာ သတင္းစံု ရွိေနပါတယ္။ ဓာတ္ပံုေတြ Video ေတြလည္း ရွိေနပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အစိုးရနဲ႔ Embrass ျဖစ္မွာမို႔ ဒီမွာ ဘာမွ မေျပာေပမဲ႔ သူတို႔ ႏိုင္ငံ ကိုေတာ႔ သတင္းစံု ပို႔မွာပါ။ သူတို႔က ကြ်န္ေတာ္တို႔ထက္ ပိုၿပီး သတင္းစံုပါတယ္။ သာယာဝတီေထာင္မွာ ဘာျဖစ္တယ္ ကြ်န္ေတာ္တို႔ မသိ သူတို႔ သိပါတယ္။ သူတို႔ဘက္က ေနာက္ဆံုးၾကားတာကေတာ႔ ေသဆံုးသူ (၂၈၃) ေယာက္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ကုလားဒိန္ေတြ အမ်ားဆံုးလို႔ ဆိုပါတယ္။ အင္းစိန္ေထာင္ပိုင္ ကိုယ္တိုင္ ရိုက္သတ္ တာေတာင္ ရွိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ဂ်နီဗာမွာ ကုလသမဂၢ Human Right နဲ႔ ပတ္သက္တဲ႔ အဖြဲ႔ေတြ ရွိေနပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံကလည္း သံအမတ္အဆင္႔ရွိ ရံုးရွိေနတယ္ ထင္ပါတယ္။ ကုလသမဂၢ အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕ အဲဒီ Amnesty International အဖြဲ႔ရံုးမွာ တိုင္စာေတြ တခုၿပီးတခု ေရာက္ေနၿပီလို႔ ၾကားရပါတယ္။ ဦးေအာင္သန္းလား ဘာလားမသိ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ကိုယ္စားလွယ္ေတြဟာ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ ေျဖရေတာ႔မွာပါ။ အဲဒီအျပင္ ျပင္ပ Human Right အဖြဲ႔အစည္း ၃ ခုေလာက္ ရွိပါေသးတယ္။ မၾကာခင္ (ယခုေတာင္ စခ်င္စေနမွာပါ) တျဖည္းျဖည္း ကမာၻကို သတင္းျဖန္႔မွာ ေသခ်ာပါတယ္။

ဧၿပီလဆန္း (၂) ရက္ေန႔ေလာက္က သိမ္ႀကီးေဈးကို ေဈးသြားပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ သြားခါနီးေလာက္မွာ ဧည္႔သည္ေရာက္လာလို႔ ကြ်န္ေတာ္မပါ ဇနီးႏွင္႔ ကေလးမ်ား သြားၾက ပါတယ္။ မၾကာခင္ ဇနီးႏွင္႔ ကေလးမ်ား မ်က္စိ မ်က္ႏွာပ်က္ပ်က္ႏွင္႔ ျပန္လာၾကပါတယ္။ သူတို႔ ေျပာျပတဲ႔ ျမင္ကြင္းကေတာ႔ ေဆးရံုႀကီးေဒါင္႔ သိမ္ႀကီးေဈးဘက္ အခ်ိဳး မီးပြိဳင္႔မွာ မီးနီျပထားလို႔ ကားရပ္ထားစဥ္ ရဲေမာ္ေတာ္ဆိုင္ကယ္ ေနာက္က RTB ေခါင္းျပာထရပ္ကားတစီး ထူးဆန္းလို႔ ကားေပၚလွမ္းၾကည္႔တဲ႔အခါ အေလာင္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ပံုထားတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ ေနာက္ ေဆးရံုႀကီးရဲ႕ ရင္ခြဲရံုဘက္ ေမာင္းခ်ိဳးဝင္သြားတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ အဲဒီေန႔ဟာ ဧၿပီ (၂) ရက္ေန႔ပါ။ ေနာက္စံုစမ္းၾကည္႔ေတာ႔ အားလံုးက လူေသ ၂၀ ျဖစ္ပါတယ္။ ၄ ေယာက္က အသက္ရွဴ ပိတ္ၿပီး ေသတာလို႔ သိရပါတယ္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ခင္ဗ်ား
ဒီကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ကြ်န္ေတာ္ ေတာင္းပန္ ပါရေစ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ဝင္ၿပီး လက္မရိႈပါနဲ႔၊ ေနာင္ အရိုးေတြ တြန္မည္႔ Human Right ကိစၥ ျဖစ္ပါတယ္။ ရာဇဝင္ရိုင္းေတာ႔မည္႔ ကိစၥပါ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ တကယ္တမ္းလည္း မပါပါ။

စံုစမ္းေရး ေကာ္မရွင္က သတင္းပို႔ဖို႔ ဖိတ္ၾကား တဲ႔အခါ (၁) သတင္းေပးပို႔သူက အရင္ သူ သိတာ ေရးတင္၊ အဲဒီထဲကမွ သင္႔ေတာ္သူကို ေခၚေမးမည္။ (၂) ဟိုက္ကုတ္ကို သတင္းေပးဖို႔ သြားသူေတြဟာ ဂိတ္ဝမွာ ၾႈ ထဲ လက္မွတ္ေရးထိုးၿပီးမွ ဝင္ရပါတယ္။ (၃) သာမန္ ဝင္ေနက် ေရွ႕ေနရံုးတက္တဲ႔ ေရွ႕ေနေတြပါ လက္မွတ္ ေရးထိုးရပါတယ္။ (ဦးတင္ေအာင္ဟိန္း အသိပါ။)

ေနာက္ အက်ဥ္းေထာင္တြင္ ဆရာဝန္ေတြ ဝင္စစ္သည္ဟု ၾကားသိရပါသည္။ ပထမ ေသနတ္မွန္သူေတြကို ဆူးအခြ်န္အတက္နဲ႔ ထိုးမိသည္ဟု ဆရာဝန္ကို ေရးခိုင္းသည္။ (ဟုတ္မဟုတ္ စံုစမ္းပါ။) ေနာက္ဆံုး ေကာ္မရွင္ Report တင္သည္။ ထိုအစီရင္ခံစာကို မထုတ္ျပန္ေသး၊ ေကာင္စီမွ ဖုန္းအုပ္တဲ႔ လိမ္ထားတဲ႔ ေၾကျငာစာတမ္း ထုတ္ျပန္သည္။ အမွန္ကို အမွန္အတိုင္း မေၾကျငာ ဖမ္းထား သူေတြကို စာရင္းေဖ်ာက္ထားသည္။ ေသသူကို ႏွစ္ဦးပဲ ဆက္ျပထားပါသည္။ အစထဲက ေကာ္မရွင္ မဖြဲ႔လွ်င္ ကိစၥမရွိပါ၊ ယခုလို ဗေလာင္းဗလဲ လုပ္ၿပီး ေၾကျငာတာကေတာ႔ ရာဇဝင္ ရိုင္းလွပါသည္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ခင္
ဗ်ား ဒီကိစၥဟာ ေသးေသးမဟုတ္ပါ။ ႏိုင္ငံတကာက သိေနသည္႔ Human Right ကိစၥႀကီး တိုက္ရိုက္ ပါေနပါသည္။ မွန္ေအာင္ ျပန္ျပင္ေစခ်င္ပါသည္။

ရဲခ်ဳပ္၊ ဒုရဲခ်ဳပ္၊ ဗိုလ္မွဴးႀကီးေဖၾကည္၊ ဆရာဝန္မ်ား၊ ဦးတင္ေအာင္ဟိန္း၊ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ RASU ေလာက္ ေမးလွ်င္ အမွန္သိမည္ ျဖစ္ပါသည္။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္အေနနဲ႔ လက္ဝဲရံ၊ လက္ယာရံေတြ အတြက္ လက္မရိႈလိုက္ပါနဲ႔လို႔ တကယ္ ေလးေလးနက္နက္ ေတာင္းပန္ပါတယ္။

ေလးစားစြာျဖင္႔

(ေအာင္ႀကီး )
အၿငိမ္းစား

ေက်ာင္းဆရာ၊ ပါေမာကၡမ်ားသည္ လခစား ေက်ာက္ရုပ္မ်ား မဟုတ္၊ ေက်ာင္းသား ေက်ာင္းသူမ်ား၏ အပူေဇာ္ခံထိုက္သူမ်ား ျဖစ္ရန္လိုပါသည္။ ေရွ႔ေန ဝတ္လံု တရားသူႀကီး မ်ားသည္ တရားရံုးမ်ားတြင္ အခေၾကးေငြ အတြက္သာ လုပ္ေနသူမ်ား မဟုတ္ တရားဥပေဒ စိုးမိုးေရးအတြက္ ကာကြယ္ ရမည္႔သူမ်ား ျဖစ္ရန္လည္း လိုပါသည္။

မိတၲဴကို -

ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီဝင္ေဟာင္းမ်ား
တပ္မေတာ္ရဲေဘာ္ေဟာင္းမ်ား
ႏိုင္ငံေရးလုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္မ်ား
ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရွ႕ေနအသင္း
ပါေမာကၡႏွင္႔ ဆရာ ဆရာမႀကီးမ်ား

ေက်ာင္းသားမ်ားကို လံႈ႕ေဆာ္ရာ ေရာက္မည္စိုး၍ တကၠသိုလ္ ပိတ္သည္အထိ ေစာင္႔ၿပီးမွ အသိေပးျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
U Hla Oo

Tuesday, December 17, 2019

Unwritten constitution with De facto Federalism သည်မြန်မာပြည်အတွက်အဖြေလော


Unwritten constitution with De facto Federalism သည်မြန်မာပြည်အတွက်အဖြေလော
(University of Virginia တွင်ပြောခဲ့သောအကြောင်းအရာများအား အနည်းငယ်ပြင်ဆင်၍ပြန်လည်ရေးသားပါသည်။)

ယနေ့မြန်မာပြည်၏ပြဿနာကိုဒီမိုကရေစီရေးပြဿနာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖယ်ဒရယ်ပြဿနာအစရှိသဖြင့်ဖွင့်ဆိုလေ့ရှိကြပါသည်။ အချို့ကလည်း ဒီမိုကရေစီရေးသည် ပထမဦးစားပေးဖြစ်ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီရရှိမှသာ တိုင်းရင်းသားများလိုလားနေသော စစ်မှန်သည့်ဖယ်ဒရယ်ကို ရရှိနိုင်မည်ဟုယူဆကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ တန်းတူညီမျှမူရှိရေးနှင့် ဖယ်ဒရယ်ကိုအရင်ပုံဖော်သင့်ပြီး ဘယ်တော့ပြီးမည်မှန်းမသိသည့် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကို မစောင့်သင့်ကြောင်း မစောင့်နိုင်ကြောင်းသဘောထားမျိုးရှိကြပါသည်။ မည်သည့်အယူအဆကိုကိုင်စွဲသည်ဖြစ်စေ ဤပြဿနာအားလုံး၏အချုပ်သည် ၂၀၀၈ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအကျပ်အတည်း (သို့) ပြဿနာရှိနေသည်ဟု ပြောလျှင် ပြဿနာအားလုံးမဟုတ်သည့်တိုင် အဓိကပြဿနာကြီးနှစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံမိနိုင်ပါသည်။ (စာရှည်မည်စိုး၍အကျယ်မရေးတော့ပါ။)
သို့ဆိုလျှင် ၂၀၀၈အခြေခံဥပဒေသည် အဓိကပြဿနာဟုဆိုပြီး ၂၀၀၈ကလည်း ပြင်ဆင်ရန်ခက်ခဲလွန်းသည်(သို့)ပြင်လို့မရနိုင်ဟုဆိုလျှင် မည်သို့ဖြစ်လာမည်နည်း။ (ပြည်သူ့ကိုယ်စာလှယ် ၁၀၀ရာခိုင်နူန်း ပြင်ချင်လျှင်တောင် တပ်မတော်မပါပဲ အရေးကြီးသည့် အချက်များကို ပြင်၍မရနိုင်ပါ။) ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ရာတွင်အဓိကအားဖြင့် နည်းလမ်းနှစ်မျိုးကို ပြောလေ့ရှိကြပါသည်။ အရပ်စကားဖြင့်ပြောလျှင်လွှတ်တော်တွင်း၊ လွှတ်တော်ပြင်ပဟူ၍ဖြစ်ပါသည်။ လွှတ်တော်တွင်းဆိုသည်မှာ ယခုNLDပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် နည်းနာမျိူးဖြစ်ပါသည်။ လွှတ်တော်ပြင်ပဆိုသည်မှာ နည်းမျိုးမျိုးရှိနိုင်သည့်တိုင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက်ဆိုလျှင် အဓိကအားဖြင့်လူထုလူပ်ရှားမူနည်းလမ်းကိုဆိုလိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အတန်အသင့်အောင်မြင်ခဲ့သော လူထုလူပ်ရှာမူနှစ်ခုရှိခဲ့ပါသည်။ အပြည့်အ၀ဟုမပြောရခြင်းမှာ ဒီမိုကရေစီစနစ်အပြည့်အ၀ရရှိအောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင်းဖြစ်ပြီး အတန်အသင့်အောင်မြင်သည်ဟုဆိုရသည်မှာ collective action သီအိုရီအရ thresholdကိုကျော်အောင်စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း (ဤနေရာတွင် ကျွန်တော့်အမြင်အရ ကိုဌေးကြွယ်၏အခန်းကဏ္ဍအရေးကြီးပုံကို နောင်တွင်ဆက်လက်ရေးသားပါမည်။ အရေးကြီးသည်ဟုဆိုရာတွင် thresholdကျော်ရန်လှုံ့ဆော်မူ အပိုင်းကိုသာဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး ထောင့်အသီးသီးမှ စွမ်းစွမ်းတမံ အားထုတ်ခဲ့ကြသော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များအပါအဝင်အခြားပုဂ္ဂိုလ်များ၏အရေးကြီးသော ကဏ္ဍများကို လျစ်လျူရူ၍မရပါ။) နှင့် Regimeနှစ်ခုစလုံးကို ပြောင်းလဲအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ပါသည်။ လူအများမမြင်ခဲ့ကြသည့် (သို့) သတိမမူမိခဲ့ကြသည်အချက်မှာ ၁၉၈၈ နှင့် ၂၀၀၇ ရွှေ၀ါရောင်အရေးအခင်းနှစ်ခုစလုံးနောက်တွင် Regime changeနှစ်ခုဖြစ်ခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ Constitution ဆိုသည်မှာ မည်သည့် Regimeဖြစ်မလဲကို ပြဌာန်းခြင်းဖြစ်သည့်အတွက် ဤလူထုလူပ်ရှားမူနှစ်ခုသည် ကြီးစွာသော အပြောင်းအလဲကို စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ (collective action theory ဆရာကြီး Mancur Olson၏အမြင်နှင့် ကျွန်တော့်၏တော်လှန်ရေးလက်တွေ့ဖြတ်သန်းမူအရမြင်သည့်အမြင်တို့ လုံး၀မတူပါ။အချိန်ရပါက အရှည်ရေးပါဦးမည်။) ယခုအခါတွင်မူmainstream Politics၏စီးဆင်းမူသဘောအရ လူထုလူပ်ရှားမူပြုလုပ်ရန် ကန့်သတ်ချက်များစွာရှိနေပါသည်။
ဤစာသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြခံဥပဒေအကျပ်အတည်းအားကျော်လွှားရန် သမရိုးကျနည်းနှစ်နည်း အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ပါက စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်ရန် အခြားနည်းတစ်ခုအားအကြံပြုသည့် စာဖြစ်ပါသည်။ (New York Time ဆောင်းပါးရှင် Jason၏နည်းမှာလည်းconfrontation ပြောင်ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်သဖြင့် ဒေါ်စု၏လက်ရှိသွားနေသည့် လမ်းကြောင်းအရ လက်တွေ့တွင်ဖြစ်လာနိုင်ရန်မလွယ်သေးပါ။ အခြေနေတစ်ခုခုအပြောင်းအလဲဖြစ်ပါက ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။) ဤနည်းအရဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုမပြင်ပဲ။ ဟုဆိုနိုင်မည့် ထုံးတမ်းတစ်ခုကို စတင်ကျင့်သုံးရန်အဆိုပြုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဤနည်းသုံးခြင်းအားဖြင့်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံအကျပ်အတည်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ကျော်လွှားနိုင်ပြီး ဒီမိုကရေစီစစ်စစ်ဖယ်ဒရယ် စစ်စစ်ဖြစ်လာနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းလည်းရှိလာနိုင်ပါသည်။
ဤနည်းအရဖွဲ့စည်းပုံပြင်ပြီး De Jure Federalism မပေးနိုင်လျှင်မပြင်ဘဲ de facto federalism ပေးရန်ဖြစ်သည်။ de facto federalism ဟုဆိုသော်လည်း decentralization မျှသာမဟုတ်ဘဲ federal ၏အဓိကဝိသေသသုံးရပ်ဖြစ်သည့် political, fiscal နှင့် administrative သုံးခုလုံးပီပီပြင်ပြင်ရှိမည့်အစီအစဉ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ Political အတွက်သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ်လွှတ်တော်တို့မှရွေးချယ်ပေးမည့်သူကို (ထိုပြည်နယ်အတွင်းရှိတိုင်းရင်းသားအများစုလက်ခံနိုင်မည့်သူဖြစ်ပါကပိုအဆင်ပြေနိုင်ပါသည်။) သမ္မတမှဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်ပေးရန်ဖြစ်ပါသည်။ဤသို့ခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်ဖွဲ့စည်းပုံကိုချိုးဖောက်ခြင်းမဖြစ်ပါ။
Fiscal အရလည်းအနီးစပ်ဆုံးအဆင်ပြေအောင်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ယခုလွှတ်တော်သည်ပြည်သူကရွေးကောက်လိုက်သည့်ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်အများစုဖြစ်နေသည့်အတွက် budget ကိုကောင်းစွာစီမံခန့်ခွဲနိုင်သည့်အာဏာရှိနေပါသည်။ဇယားများနှင့်လည်းကစားနိုင်ပါသေးသည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင်လည်း NLD နှင့်ဒီမိုကရက်တစ်တိုင်းရင်းသားပါတီကိုယ်စားလှယ်များပေါင်းပါက budget ကို control လုပ်နိုင်သည့်အခြေအနေရှိနေနိုင်ပါသေးသည်။သတိထားရမည့်အချက်မှာဥပမာအားဖြင့်ကချင်တွင်ကျောက်စိမ်းတွင်းမှရရှိလာသည့်ဝင်ငွေများကိုကချင်အစိုးရမှအတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ (လက်တွေ့တွင်မဖြစ်နိုင်သေး၍အပြည့်အဝကိုမဆိုလိုပါ။) အခွန်ကောက်ယူသုံးစွဲနိုင်ခွင့်ဖြစ်ပါသည်။ (ယခင်ယူဂိုဆလားဗီးယား(ခရိုအေးရှားပြဿနာ)နှင့်ဘင်္ဂလားဒေ့ဖြစ်လာမည့်အရှေ့ပါကစ္စတန်ကိစ္စများကိုသတိထားလေ့လာရန်လိုအပ်ပါသည်။)
Administrative federalအရဆိုလျှင်လည်းယခင်ကမဖြစ်နိုင်သော်လည်းယခုအခါ NLD အစိုးရမှကာချုပ်၏အာဏာအောက်တွင်ရှိနေသည့်ထွေ/အုပ်အားအရပ်သားအစိုးရအောက်သို့အောင်အောင်မြင်မြင်သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် administrative federalism ကိုပေးမည်ဆိုပါကပေးနိုင်သည့်အခြေအနေတွင်ရှိနေပါသည်။ဤနေရာတွင်သတိထားရမည့်ကိစ္စမှာ minority within minority ကိစ္စများဖြစ်ပြီးအဓိကပြဿနာရှိနိုင်သည်မှာရှမ်းပြည်ဖြစ်ပါသည်။ဤပြဿနာများအတွက်လည်းလူအများပြောဆိုနေသည့် two layer federalism ကို three layers အဖြစ်ပြောင်းလဲဖြေရှင်းနိုင်ပါသည်။ (Brazil လို municipal layer တစ်ခုတိုးပြီးတချို့လူမျိုးစုငယ်များအားအခွင့်အရေးပေးသင့်ပါသည်။ Nepal ကိုလည်းလေ့လာနိုင်ပါသည်။) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများလည်းရှိနေပြီးဖြစ်သည့်အတွက်အမှန်တကယ်နိုင်ငံရေး၊အုပ်ချုပ်မှုနှင့်ဘဏ္ဍာရေးအာဏာများပေးလိုက်ပါကအောင်မြင်လာနိုင်ပါသည်။ (ပြည်ထောင်စုအင်စတီကျု၏သုတေသနစာတမ်းများအရလည်း capacity ပြဿနာထင်သလောက်မရှိနိုင်ပါ။)ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားရေးရာ၀◌န်ကြီးများ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အမှန်တကယ်ပေးအပ်၍လည်းကောင်း လိုအပ်ပါကပြည်နယ်များတွင် လူမျိုးစုငယ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သည့် အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ သဘောမျိုးဖွဲ့၍လည်းကောင်း ပြည်နယ်၏ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသည့် ပဋိပက္ခများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ထားနိုင်ပါသည်။
ဤအဆိုပြုချက် (သို့) စဉ်းစားချက်သည်သမာရိုးကျ (သို့) linear thinking မှခွဲထွက်၍ out of the box စဉ်းစားခြင်းဖြစ်သော်လည်း ideal သီအိုရီမဟုတ်ပါ။ Non-ideal (သို့) Political (သို့) လက်တွေ့လုပ်ရန်ဖြစ်နိုင်ချေအရှိဆုံးကိုစဉ်းစား၍အဆိုပြုချက်ဖြစ်ပါသည်။
နိုင်ငံရေးတွင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု (သို့) political entity တစ်ခုအတွက်raison d'êtreမှာအရေးအကြီးဆုံးဖြစ်ပါသည်။တစ်နည်းဆိုရလျှင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် ရပ်တည်နေရသည့်အကြောင်းပြချက် rationale (သို့) legitimacy မရှိလျှင်ဆက်လက်ရပ်တည်ရန်မဖြစ်နိုင်တော့ပါ။၁၉၈၈နှင့်၂၀၀၇ saffron revolution သည်တည်ဆဲအစိုးရများ၏ပြည်သူများက၎င်းတို့အားထောက်ခံနေသည်ဟူသည့်စကားများ (တစ်နည်းအားဖြင့်၎င်းတို့၏raison d'êtreအားရိုက်ချိုးခဲ့နိုင်သည့်အတွက်အထက်ကဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းအလွန်ခိုင်မာသည်ဟုဆိုနိုင်သည့်ဦးနေဝင်းမဆလ regime နှင့်ဦးသန်းရွှေ၏စစ်အာဏာရှင် regime နှစ်ခုလုံး change သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟုယူဆပါသည်။တစ်ချိန်ချိန်တွင် အချက်အလက်ထောက်အထားများတွက် ပေါ်လာမည်ဟုထင်မြင်မိပါသည်။

တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၏ most plausible and legitimate claimမှာ စစ်မှန်သည့် federalismဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ဆိုခြင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ရပ်တည်မူအခြေခံraison d'êtreအားချေဖျက်ဖို့ကြိုးစားခြင်းအားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပိုနီးစပ်နိုင်သည်ဟူသည့်အမြင်မှရေးသားခြင်းမဟုတ်ပါ သူတို့တောင်းဆိုနေသည့် Federalismရရှိပြီးဖြစ်သဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဖို့မလိုတော့ကြောင်းပြောဆိုရန်မဟုတ်ပါ။ စွန့်ရန်မဖြစ်နိုင်သေးသည့် အကြောင်းပြချက်နှစ်ချက်ရှိပါသည်။ ပထမအချက်မှာ ဤဖယ်ဒရယ်သည် dejureမဖြစ်သေး၍ဖြစ်ပါသည်။ De jureဖြစ်ပြီးသော်လျှင်မှ မြန်မာစစ်တပ် နိုင်ငံရေးမှတရားဝင်ဆုတ်ခွာသွားပြီး civilian ovresight over militaryအခိုင်အမာပေါ်ထွန်းလာမှသာစွန့်ရန်ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၁၀နှစ်ကြာလျှင် reviewလုပ်ခွင့်ပေးထားသည့် ပင်လုံသဘောတူညီချက်သည်ပင် လျှင်၁၀နှစ်ပြည့်သည့်အခါမြန်မာတပ်မှ အာဏာသိမ်းလိုက်သဖြင့် အခြေခံဥပဒေဖြင့်အခိုင်အမာပေးထားသည့် အခွင့်အရေးသည်ပင်လျှင်ပျက်ပြယ်သွားခဲ့ဖူးသည့် သာဓကကိုထောက်၍ဆိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဤစာ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ defacto federal ကို unwritten constitutionအနေဖြင့် ဓလေ့ထုံးစံတစ်ခုဖန်တီး၍ ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိလာအောင် ထိုမှတဆင့် လက်နက်ကိုင်ပဋီပကများမရှိတော့သဖြင့်တပ်၏ နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နေရသည့် raison d'êtreကို ချေဖျက်၍ဒီမိုကရက်တိုင်ဇေးရှင်းပီပြင်လာအောင် ညှိ့ယူသည့် inductive method သာလျှင်ဖြစ်ပါသည်။ (Philosophyနှင့် Logicနယ်မှ ပညာရပ်အသုံးမဟုတ်ပါ။ အဓိပ္ပါယ်အရအလှသုံးခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။)
ဤ unwritten constitutionကို ၂၀၂၀အနိုင်ရပါတီမှ ဦးဆောင်၍ဓလေ့ထုံးတမ်းသဖွယ် စတင်ကျင့်သုံးလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသားပါတီများအနေဖြင့် စုပေါင်းတောင်းဆိုခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း (နိုင်ငံရေးတွင် Political giftမရှိပါဆိုသည့်ဆိုရိုးအရ)ရရှိလာနိုင်ပါက လက်ရှိအကျပ်အတည်းများအတွက် breakthroughတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆမိပါသည်။ အနိုင်ရပါတီမှ ဦးဆောင်၍ အကောင်အထည်ဖော်မည်ဆိုပါက မြန်မာပြည်အတွက် သားရွှေအိုးထမ်းလာကိန်းပင် ဖြစ်ကြောင်းယုံကြည်မိပါသည်။
ဤစာတမ်းရေးသားရာတွင် imaginationရရှိအောင် လူချင်းတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခွင့်ပေးခဲ့သောLSEမှ Professor John Sidelအားလည်းကောင်း၊ စကားရပ်အတွက် အကြံပေးခဲ့သည့် Oxford တကသိုလ် Balliol Collegeမှ ဥပဒေပါမောက Timothy Endicott အားလည်းကောင်း အထူကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်။
မြန်မာစာ မရိုက်တတ်သည့်အတွက် နိုင်ငံရေးနှင့်မနီးစပ်သည့် မိတ်ဆွေတစ်ယောက်အားအကူအညီတောင်း၍ ရိုက်ခိုင်းခဲ့ရသဖြင့် typing error ရှိခဲ့ပါက နားလည်ပေးကြပါရန် လေးစားစွာပန်ကြားအပ်ပါသည်။

မြတ်သူ
Chairperson
Yangon School of Political Science
..........
Unwritten constitution with De facto Federalism သည္ျမန္မာျပည္အတြက္အေျဖေလာ
(University of Virginia တြင္ေျပာခဲ့ေသာအေၾကာင္းအရာမ်ားအား အနည္းငယ္ျပင္ဆင္၍ျပန္လည္ေရးသားပါသည္။)

ယေန႔ျမန္မာျပည္၏ျပႆနာကိုဒီမိုကေရစီေရးျပႆနာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ဖယ္ဒရယ္ျပႆနာအစရွိသျဖင့္ဖြင့္ဆိုေလ့ရွိၾကပါသည္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း ဒီမိုကေရစီေရးသည္ ပထမဦးစားေပးျဖစ္ၿပီး၊ ဒီမိုကေရစီရရွိမွသာ တိုင္းရင္းသားမ်ားလိုလားေနေသာ စစ္မွန္သည့္ဖယ္ဒရယ္ကို ရရွိနိုင္မည္ဟုယူဆၾကသည္။ အျခားတစ္ဖက္တြင္မူ တန္းတူညီမၽွမူရွိေရးႏွင့္ ဖယ္ဒရယ္ကိုအရင္ပုံေဖာ္သင့္ၿပီး ဘယ္ေတာ့ၿပီးမည္မွန္းမသိသည့္ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရးကို မေစာင့္သင့္ေၾကာင္း မေစာင့္နိုင္ေၾကာင္းသေဘာထားမ်ိဳးရွိၾကပါသည္။ မည္သည့္အယူအဆကိုကိုင္စြဲသည္ျဖစ္ေစ ဤျပႆနာအားလုံး၏အခ်ဳပ္သည္ ၂၀၀၈ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒျဖစ္ၿပီး ျမန္မာနိုင္ငံသည္ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒအက်ပ္အတည္း (သို႔) ျပႆနာရွိေနသည္ဟု ေျပာလၽွင္ ျပႆနာအားလုံးမဟုတ္သည့္တိုင္ အဓိကျပႆနာႀကီးႏွစ္ခုလုံးကို ျခဳံငုံမိနိုင္ပါသည္။ (စာရွည္မည္စိုး၍အက်ယ္မေရးေတာ့ပါ။)
သို႔ဆိုလၽွင္ ၂၀၀၈အေျခခံဥပေဒသည္ အဓိကျပႆနာဟုဆိုၿပီး ၂၀၀၈ကလည္း ျပင္ဆင္ရန္ခက္ခဲလြန္းသည္(သို႔)ျပင္လို႔မရနိုင္ဟုဆိုလၽွင္ မည္သို႔ျဖစ္လာမည္နည္း။ (ျပည္သူ႔ကိုယ္စာလွယ္ ၁၀၀ရာခိုင္ႏူန္း ျပင္ခ်င္လၽွင္ေတာင္ တပ္မေတာ္မပါပဲ အေရးႀကီးသည့္ အခ်က္မ်ားကို ျပင္၍မရနိုင္ပါ။) ဖြဲ႕စည္းပုံျပင္ရာတြင္အဓိကအားျဖင့္ နည္းလမ္းႏွစ္မ်ိဳးကို ေျပာေလ့ရွိၾကပါသည္။ အရပ္စကားျဖင့္ေျပာလၽွင္လႊတ္ေတာ္တြင္း၊ လႊတ္ေတာ္ျပင္ပဟူ၍ျဖစ္ပါသည္။ လႊတ္ေတာ္တြင္းဆိုသည္မွာ ယခုNLDျပင္ဆင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းေနသည့္ နည္းနာမ်ိဴးျဖစ္ပါသည္။ လႊတ္ေတာ္ျပင္ပဆိုသည္မွာ နည္းမ်ိဳးမ်ိဳးရွိနိုင္သည့္တိုင္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြက္ဆိုလၽွင္ အဓိကအားျဖင့္လူထုလူပ္ရွားမူနည္းလမ္းကိုဆိုလိုသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ အတန္အသင့္ေအာင္ျမင္ခဲ့ေသာ လူထုလူပ္ရွာမူႏွစ္ခုရွိခဲ့ပါသည္။ အျပည့္အ၀ဟုမေျပာရျခင္းမွာ ဒီမိုကေရစီစနစ္အျပည့္အ၀ရရွိေအာင္ မစြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့ျခင္းေၾကာင္းျဖစ္ၿပီး အတန္အသင့္ေအာင္ျမင္သည္ဟုဆိုရသည္မွာ collective action သီအိုရီအရ thresholdကိုေက်ာ္ေအာင္စြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့ျခင္း (ဤေနရာတြင္ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္အရ ကိုေဌးႂကြယ္၏အခန္းက႑အေရးႀကီးပုံကို ေနာင္တြင္ဆက္လက္ေရးသားပါမည္။ အေရးႀကီးသည္ဟုဆိုရာတြင္ thresholdေက်ာ္ရန္လႈံ႔ေဆာ္မူ အပိုင္းကိုသာဆိုလိုျခင္းျဖစ္ၿပီး ေထာင့္အသီးသီးမွ စြမ္းစြမ္းတမံ အားထုတ္ခဲ့ၾကေသာ ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီႏွင့္ ေက်ာင္းသားေခါင္းေဆာင္မ်ားအပါအဝင္အျခားပုဂၢိဳလ္မ်ား၏အေရးႀကီးေသာ က႑မ်ားကို လ်စ္လ်ဴ႐ူ၍မရပါ။) ႏွင့္ Regimeႏွစ္ခုစလုံးကို ေျပာင္းလဲေအာင္ လုပ္နိုင္ခဲ့ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။ လူအမ်ားမျမင္ခဲ့ၾကသည့္ (သို႔) သတိမမူမိခဲ့ၾကသည္အခ်က္မွာ ၁၉၈၈ ႏွင့္ ၂၀၀၇ ေရႊ၀ါေရာင္အေရးအခင္းႏွစ္ခုစလုံးေနာက္တြင္ Regime changeႏွစ္ခုျဖစ္ခဲ့ျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ Constitution ဆိုသည္မွာ မည္သည့္ Regimeျဖစ္မလဲကို ျပဌာန္းျခင္းျဖစ္သည့္အတြက္ ဤလူထုလူပ္ရွားမူႏွစ္ခုသည္ ႀကီးစြာေသာ အေျပာင္းအလဲကို စြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုနိုင္ပါသည္။ (collective action theory ဆရာႀကီး Mancur Olson၏အျမင္ႏွင့္ ကၽြန္ေတာ့္၏ေတာ္လွန္ေရးလက္ေတြ႕ျဖတ္သန္းမူအရျမင္သည့္အျမင္တို႔ လုံး၀မတူပါ။အခ်ိန္ရပါက အရွည္ေရးပါဦးမည္။) ယခုအခါတြင္မူmainstream Politics၏စီးဆင္းမူသေဘာအရ လူထုလူပ္ရွားမူျပဳလုပ္ရန္ ကန႔္သတ္ခ်က္မ်ားစြာရွိေနပါသည္။
ဤစာသည္ ဖြဲ႕စည္းပုံအျခခံဥပေဒအက်ပ္အတည္းအားေက်ာ္လႊားရန္ သမရိုးက်နည္းႏွစ္နည္း အလုပ္မျဖစ္ခဲ့ပါက စဥ္းစားဆင္ျခင္နိုင္ရန္ အျခားနည္းတစ္ခုအားအႀကံျပဳသည့္ စာျဖစ္ပါသည္။ (New York Time ေဆာင္းပါးရွင္ Jason၏နည္းမွာလည္းconfrontation ေျပာင္ျပဳလုပ္ရန္လိုအပ္သျဖင့္ ေဒၚစု၏လက္ရွိသြားေနသည့္ လမ္းေၾကာင္းအရ လက္ေတြ႕တြင္ျဖစ္လာနိုင္ရန္မလြယ္ေသးပါ။ အေျခေနတစ္ခုခုအေျပာင္းအလဲျဖစ္ပါက ျဖစ္လာနိုင္ပါသည္။) ဤနည္းအရဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒကိုမျပင္ပဲ။ ဟုဆိုနိုင္မည့္ ထုံးတမ္းတစ္ခုကို စတင္က်င့္သုံးရန္အဆိုျပဳျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဤနည္းသုံးျခင္းအားျဖင့္လည္း ဖြဲ႕စည္းပုံအက်ပ္အတည္းကို သြယ္ဝိုက္၍ ေက်ာ္လႊားနိုင္ၿပီး ဒီမိုကေရစီစစ္စစ္ဖယ္ဒရယ္ စစ္စစ္ျဖစ္လာနိုင္ရန္ အခြင့္အလမ္းလည္းရွိလာနိုင္ပါသည္။
ဤနည္းအရဖြဲ႕စည္းပုံျပင္ၿပီး De Jure Federalism မေပးနိုင္လၽွင္မျပင္ဘဲ de facto federalism ေပးရန္ျဖစ္သည္။ de facto federalism ဟုဆိုေသာ္လည္း decentralization မၽွသာမဟုတ္ဘဲ federal ၏အဓိကဝိေသသသုံးရပ္ျဖစ္သည့္ political, fiscal ႏွင့္ administrative သုံးခုလုံးပီပီျပင္ျပင္ရွိမည့္အစီအစဥ္မ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။ Political အတြက္သက္ဆိုင္ရာျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္တို႔မွေရြးခ်ယ္ေပးမည့္သူကို (ထိုျပည္နယ္အတြင္းရွိတိုင္းရင္းသားအမ်ားစုလက္ခံနိုင္မည့္သူျဖစ္ပါကပိုအဆင္ေျပနိုင္ပါသည္။) သမၼတမွဝန္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ခန႔္အပ္ေပးရန္ျဖစ္ပါသည္။ဤသို႔ခန႔္အပ္ျခင္းျဖင့္ဖြဲ႕စည္းပုံကိုခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းမျဖစ္ပါ။
Fiscal အရလည္းအနီးစပ္ဆုံးအဆင္ေျပေအာင္လုပ္ေဆာင္နိုင္ပါသည္။ယခုလႊတ္ေတာ္သည္ျပည္သူကေရြးေကာက္လိုက္သည့္ျပည္သူ႔ကိုယ္စားလွယ္အမ်ားစုျဖစ္ေနသည့္အတြက္ budget ကိုေကာင္းစြာစီမံခန႔္ခြဲနိုင္သည့္အာဏာရွိေနပါသည္။ဇယားမ်ားႏွင့္လည္းကစားနိုင္ပါေသးသည္။၂၀၂၀ေရြးေကာက္ပြဲအၿပီးတြင္လည္း NLD ႏွင့္ဒီမိုကရက္တစ္တိုင္းရင္းသားပါတီကိုယ္စားလွယ္မ်ားေပါင္းပါက budget ကို control လုပ္နိုင္သည့္အေျခအေနရွိေနနိုင္ပါေသးသည္။သတိထားရမည့္အခ်က္မွာဥပမာအားျဖင့္ကခ်င္တြင္ေက်ာက္စိမ္းတြင္းမွရရွိလာသည့္ဝင္ေငြမ်ားကိုကခ်င္အစိုးရမွအတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ (လက္ေတြ႕တြင္မျဖစ္နိုင္ေသး၍အျပည့္အဝကိုမဆိုလိုပါ။) အခြန္ေကာက္ယူသုံးစြဲနိုင္ခြင့္ျဖစ္ပါသည္။ (ယခင္ယူဂိုဆလားဗီးယား(ခရိုေအးရွားျပႆနာ)ႏွင့္ဘဂၤလားေဒ့ျဖစ္လာမည့္အေရွ႕ပါကစၥတန္ကိစၥမ်ားကိုသတိထားေလ့လာရန္လိုအပ္ပါသည္။)
Administrative federalအရဆိုလၽွင္လည္းယခင္ကမျဖစ္နိုင္ေသာ္လည္းယခုအခါ NLD အစိုးရမွကာခ်ဳပ္၏အာဏာေအာက္တြင္ရွိေနသည့္ေထြ/အုပ္အားအရပ္သားအစိုးရေအာက္သို႔ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္သြတ္သြင္းနိုင္ခဲ့ၿပီျဖစ္သျဖင့္ administrative federalism ကိုေပးမည္ဆိုပါကေပးနိုင္သည့္အေျခအေနတြင္ရွိေနပါသည္။ဤေနရာတြင္သတိထားရမည့္ကိစၥမွာ minority within minority ကိစၥမ်ားျဖစ္ၿပီးအဓိကျပႆနာရွိနိုင္သည္မွာရွမ္းျပည္ျဖစ္ပါသည္။ဤျပႆနာမ်ားအတြက္လည္းလူအမ်ားေျပာဆိုေနသည့္ two layer federalism ကို three layers အျဖစ္ေျပာင္းလဲေျဖရွင္းနိုင္ပါသည္။ (Brazil လို municipal layer တစ္ခုတိုးၿပီးတခ်ိဳ႕လူမ်ိဳးစုငယ္မ်ားအားအခြင့္အေရးေပးသင့္ပါသည္။ Nepal ကိုလည္းေလ့လာနိုင္ပါသည္။) ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသမ်ားလည္းရွိေနၿပီးျဖစ္သည့္အတြက္အမွန္တကယ္နိုင္ငံေရး၊အုပ္ခ်ဳပ္မႈႏွင့္ဘ႑ာေရးအာဏာမ်ားေပးလိုက္ပါကေအာင္ျမင္လာနိုင္ပါသည္။ (ျပည္ေထာင္စုအင္စတီက်ဳ၏သုေတသနစာတမ္းမ်ားအရလည္း capacity ျပႆနာထင္သေလာက္မရွိနိုင္ပါ။)ထို႔အျပင္ တိုင္းရင္းသားေရးရာ၀◌န္ႀကီးမ်ား၏ လုပ္ပိုင္ခြင့္အာဏာကို အမွန္တကယ္ေပးအပ္၍လည္းေကာင္း လိုအပ္ပါကျပည္နယ္မ်ားတြင္ လူမ်ိဳးစုငယ္မ်ား၏ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားပါဝင္သည့္ အတိုင္ပင္ခံေကာင္စီ သေဘာမ်ိဳးဖြဲ႕၍လည္းေကာင္း ျပည္နယ္၏ျဖစ္လာနိုင္ေျခရွိသည့္ ပဋိပကၡမ်ားကို ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထားနိုင္ပါသည္။
ဤအဆိုျပဳခ်က္ (သို႔) စဥ္းစားခ်က္သည္သမာရိုးက် (သို႔) linear thinking မွခြဲထြက္၍ out of the box စဥ္းစားျခင္းျဖစ္ေသာ္လည္း ideal သီအိုရီမဟုတ္ပါ။ Non-ideal (သို႔) Political (သို႔) လက္ေတြ႕လုပ္ရန္ျဖစ္နိုင္ေခ်အရွိဆုံးကိုစဥ္းစား၍အဆိုျပဳခ်က္ျဖစ္ပါသည္။
နိုင္ငံေရးတြင္အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု (သို႔) political entity တစ္ခုအတြက္raison d'êtreမွာအေရးအႀကီးဆုံးျဖစ္ပါသည္။တစ္နည္းဆိုရလၽွင္အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုသည္ ရပ္တည္ေနရသည့္အေၾကာင္းျပခ်က္ rationale (သို႔) legitimacy မရွိလၽွင္ဆက္လက္ရပ္တည္ရန္မျဖစ္နိုင္ေတာ့ပါ။၁၉၈၈ႏွင့္၂၀၀၇ saffron revolution သည္တည္ဆဲအစိုးရမ်ား၏ျပည္သူမ်ားက၎တို႔အားေထာက္ခံေနသည္ဟူသည့္စကားမ်ား (တစ္နည္းအားျဖင့္၎တို႔၏raison d'êtreအားရိုက္ခ်ိဳးခဲ့နိုင္သည့္အတြက္အထက္ကဆိုခဲ့သည့္အတိုင္းအလြန္ခိုင္မာသည္ဟုဆိုနိုင္သည့္ဦးေနဝင္းမဆလ regime ႏွင့္ဦးသန္းေရႊ၏စစ္အာဏာရွင္ regime ႏွစ္ခုလုံး change သြားခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္ဟုယူဆပါသည္။တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္တြင္ အခ်က္အလက္ေထာက္အထားမ်ားတြက္ ေပၚလာမည္ဟုထင္ျမင္မိပါသည္။

တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ most plausible and legitimate claimမွာ စစ္မွန္သည့္ federalismျဖစ္ပါသည္။ ဤသို႔ဆိုျခင္းအားျဖင့္ ၎တို႔၏ရပ္တည္မူအေျခခံraison d'êtreအားေခ်ဖ်က္ဖို႔ႀကိဳးစားျခင္းအားျဖင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးပိုနီးစပ္နိုင္သည္ဟူသည့္အျမင္မွေရးသားျခင္းမဟုတ္ပါ သူတို႔ေတာင္းဆိုေနသည့္ Federalismရရွိၿပီးျဖစ္သျဖင့္ လက္နက္ကိုင္ဖို႔မလိုေတာ့ေၾကာင္းေျပာဆိုရန္မဟုတ္ပါ။ စြန႔္ရန္မျဖစ္နိုင္ေသးသည့္ အေၾကာင္းျပခ်က္ႏွစ္ခ်က္ရွိပါသည္။ ပထမအခ်က္မွာ ဤဖယ္ဒရယ္သည္ dejureမျဖစ္ေသး၍ျဖစ္ပါသည္။ De jureျဖစ္ၿပီးေသာ္လၽွင္မွ ျမန္မာစစ္တပ္ နိုင္ငံေရးမွတရားဝင္ဆုတ္ခြာသြားၿပီး civilian ovresight over militaryအခိုင္အမာေပၚထြန္းလာမွသာစြန႔္ရန္ျဖစ္နိုင္ပါသည္။ ၁၀ႏွစ္ၾကာလၽွင္ reviewလုပ္ခြင့္ေပးထားသည့္ ပင္လုံသေဘာတူညီခ်က္သည္ပင္ လၽွင္၁၀ႏွစ္ျပည့္သည့္အခါျမန္မာတပ္မွ အာဏာသိမ္းလိုက္သျဖင့္ အေျခခံဥပေဒျဖင့္အခိုင္အမာေပးထားသည့္ အခြင့္အေရးသည္ပင္လၽွင္ပ်က္ျပယ္သြားခဲ့ဖူးသည့္ သာဓကကိုေထာက္၍ဆိုျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဤစာ၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ defacto federal ကို unwritten constitutionအေနျဖင့္ ဓေလ့ထုံးစံတစ္ခုဖန္တီး၍ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရရွိလာေအာင္ ထိုမွတဆင့္ လက္နက္ကိုင္ပဋီပကမ်ားမရွိေတာ့သျဖင့္တပ္၏ နိုင္ငံေရးတြင္ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ေနရသည့္ raison d'êtreကို ေခ်ဖ်က္၍ဒီမိုကရက္တိုင္ေဇးရွင္းပီျပင္လာေအာင္ ညႇိ့ယူသည့္ inductive method သာလၽွင္ျဖစ္ပါသည္။ (Philosophyႏွင့္ Logicနယ္မွ ပညာရပ္အသုံးမဟုတ္ပါ။ အဓိပၸါယ္အရအလွသုံးျခင္းသာျဖစ္ပါသည္။)
ဤ unwritten constitutionကို ၂၀၂၀အနိုင္ရပါတီမွ ဦးေဆာင္၍ဓေလ့ထုံးတမ္းသဖြယ္ စတင္က်င့္သုံးလၽွင္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ တိုင္းရင္းသားပါတီမ်ားအေနျဖင့္ စုေပါင္းေတာင္းဆိုျခင္းျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း (နိုင္ငံေရးတြင္ Political giftမရွိပါဆိုသည့္ဆိုရိုးအရ)ရရွိလာနိုင္ပါက လက္ရွိအက်ပ္အတည္းမ်ားအတြက္ breakthroughတစ္ခုျဖစ္လာနိုင္သည္ဟု ယူဆမိပါသည္။ အနိုင္ရပါတီမွ ဦးေဆာင္၍ အေကာင္အထည္ေဖာ္မည္ဆိုပါက ျမန္မာျပည္အတြက္ သားေရႊအိုးထမ္းလာကိန္းပင္ ျဖစ္ေၾကာင္းယုံၾကည္မိပါသည္။
ဤစာတမ္းေရးသားရာတြင္ imaginationရရွိေအာင္ လူခ်င္းေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးခြင့္ေပးခဲ့ေသာLSEမွ Professor John Sidelအားလည္းေကာင္း၊ စကားရပ္အတြက္ အႀကံေပးခဲ့သည့္ Oxford တကသိုလ္ Balliol Collegeမွ ဥပေဒပါေမာက Timothy Endicott အားလည္းေကာင္း အထူေက်းဇူးတင္ရွိပါသည္။
ျမန္မာစာ မရိုက္တတ္သည့္အတြက္ နိုင္ငံေရးႏွင့္မနီးစပ္သည့္ မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္အားအကူအညီေတာင္း၍ ရိုက္ခိုင္းခဲ့ရသျဖင့္ typing error ရွိခဲ့ပါက နားလည္ေပးၾကပါရန္ ေလးစားစြာပန္ၾကားအပ္ပါသည္။

ျမတ္သူ
Chairperson
Yangon School of Political Science
.....


Unwritten constitution with De facto Federalism သည္ျမန္မာျပည္အတြက္အေျဖေလာ

(University of Virginia တြင္ေျပာခဲ့ေသာအေၾကာင္းအရာမ်ားအား အနည္းငယ္ျပင္ဆင္၍ျပန္လည္ေရးသားပါသည္။)



ယေန႔ျမန္မာျပည္၏ျပႆနာကိုဒီမိုကေရစီေရးျပႆနာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ဖယ္ဒရယ္ျပႆနာအစရွိသျဖင့္ဖြင့္ဆိုေလ့ရွိၾကပါသည္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း ဒီမိုကေရစီေရးသည္ ပထမဦးစားေပးျဖစ္ၿပီး၊ ဒီမိုကေရစီရရွိမွသာ တိုင္းရင္းသားမ်ားလိုလားေနေသာ စစ္မွန္သည့္ဖယ္ဒရယ္ကို ရရွိနိုင္မည္ဟုယူဆၾကသည္။ အျခားတစ္ဖက္တြင္မူ တန္းတူညီမၽွမူရွိေရးႏွင့္ ဖယ္ဒရယ္ကိုအရင္ပုံေဖာ္သင့္ၿပီး ဘယ္ေတာ့ၿပီးမည္မွန္းမသိသည့္ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရးကို မေစာင့္သင့္ေၾကာင္း မေစာင့္နိုင္ေၾကာင္းသေဘာထားမ်ိဳးရွိၾကပါသည္။ မည္သည့္အယူအဆကိုကိုင္စြဲသည္ျဖစ္ေစ ဤျပႆနာအားလုံး၏အခ်ဳပ္သည္ ၂၀၀၈ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒျဖစ္ၿပီး ျမန္မာနိုင္ငံသည္ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒအက်ပ္အတည္း (သို႔) ျပႆနာရွိေနသည္ဟု ေျပာလၽွင္ ျပႆနာအားလုံးမဟုတ္သည့္တိုင္ အဓိကျပႆနာႀကီးႏွစ္ခုလုံးကို ျခဳံငုံမိနိုင္ပါသည္။ (စာရွည္မည္စိုး၍အက်ယ္မေရးေတာ့ပါ။)

သို႔ဆိုလၽွင္ ၂၀၀၈အေျခခံဥပေဒသည္ အဓိကျပႆနာဟုဆိုၿပီး ၂၀၀၈ကလည္း ျပင္ဆင္ရန္ခက္ခဲလြန္းသည္(သို႔)ျပင္လို႔မရနိုင္ဟုဆိုလၽွင္ မည္သို႔ျဖစ္လာမည္နည္း။ (ျပည္သူ႔ကိုယ္စာလွယ္ ၁၀၀ရာခိုင္ႏူန္း ျပင္ခ်င္လၽွင္ေတာင္ တပ္မေတာ္မပါပဲ အေရးႀကီးသည့္ အခ်က္မ်ားကို ျပင္၍မရနိုင္ပါ။) ဖြဲ႕စည္းပုံျပင္ရာတြင္အဓိကအားျဖင့္ နည္းလမ္းႏွစ္မ်ိဳးကို ေျပာေလ့ရွိၾကပါသည္။ အရပ္စကားျဖင့္ေျပာလၽွင္လႊတ္ေတာ္တြင္း၊ လႊတ္ေတာ္ျပင္ပဟူ၍ျဖစ္ပါသည္။ လႊတ္ေတာ္တြင္းဆိုသည္မွာ ယခုNLDျပင္ဆင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းေနသည့္ နည္းနာမ်ိဴးျဖစ္ပါသည္။ လႊတ္ေတာ္ျပင္ပဆိုသည္မွာ နည္းမ်ိဳးမ်ိဳးရွိနိုင္သည့္တိုင္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြက္ဆိုလၽွင္ အဓိကအားျဖင့္လူထုလူပ္ရွားမူနည္းလမ္းကိုဆိုလိုသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ အတန္အသင့္ေအာင္ျမင္ခဲ့ေသာ လူထုလူပ္ရွာမူႏွစ္ခုရွိခဲ့ပါသည္။ အျပည့္အ၀ဟုမေျပာရျခင္းမွာ ဒီမိုကေရစီစနစ္အျပည့္အ၀ရရွိေအာင္ မစြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့ျခင္းေၾကာင္းျဖစ္ၿပီး အတန္အသင့္ေအာင္ျမင္သည္ဟုဆိုရသည္မွာ collective action သီအိုရီအရ thresholdကိုေက်ာ္ေအာင္စြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့ျခင္း (ဤေနရာတြင္ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္အရ ကိုေဌးႂကြယ္၏အခန္းက႑အေရးႀကီးပုံကို ေနာင္တြင္ဆက္လက္ေရးသားပါမည္။ အေရးႀကီးသည္ဟုဆိုရာတြင္ thresholdေက်ာ္ရန္လႈံ႔ေဆာ္မူ အပိုင္းကိုသာဆိုလိုျခင္းျဖစ္ၿပီး ေထာင့္အသီးသီးမွ စြမ္းစြမ္းတမံ အားထုတ္ခဲ့ၾကေသာ ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီႏွင့္ ေက်ာင္းသားေခါင္းေဆာင္မ်ားအပါအဝင္အျခားပုဂၢိဳလ္မ်ား၏အေရးႀကီးေသာ က႑မ်ားကို လ်စ္လ်ဴ႐ူ၍မရပါ။) ႏွင့္ Regimeႏွစ္ခုစလုံးကို ေျပာင္းလဲေအာင္ လုပ္နိုင္ခဲ့ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။ လူအမ်ားမျမင္ခဲ့ၾကသည့္ (သို႔) သတိမမူမိခဲ့ၾကသည္အခ်က္မွာ ၁၉၈၈ ႏွင့္ ၂၀၀၇ ေရႊ၀ါေရာင္အေရးအခင္းႏွစ္ခုစလုံးေနာက္တြင္ Regime changeႏွစ္ခုျဖစ္ခဲ့ျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ Constitution ဆိုသည္မွာ မည္သည့္ Regimeျဖစ္မလဲကို ျပဌာန္းျခင္းျဖစ္သည့္အတြက္ ဤလူထုလူပ္ရွားမူႏွစ္ခုသည္ ႀကီးစြာေသာ အေျပာင္းအလဲကို စြမ္းေဆာင္နိုင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုနိုင္ပါသည္။ (collective action theory ဆရာႀကီး Mancur Olson၏အျမင္ႏွင့္ ကၽြန္ေတာ့္၏ေတာ္လွန္ေရးလက္ေတြ႕ျဖတ္သန္းမူအရျမင္သည့္အျမင္တို႔ လုံး၀မတူပါ။အခ်ိန္ရပါက အရွည္ေရးပါဦးမည္။) ယခုအခါတြင္မူmainstream Politics၏စီးဆင္းမူသေဘာအရ လူထုလူပ္ရွားမူျပဳလုပ္ရန္ ကန႔္သတ္ခ်က္မ်ားစြာရွိေနပါသည္။

ဤစာသည္ ဖြဲ႕စည္းပုံအျခခံဥပေဒအက်ပ္အတည္းအားေက်ာ္လႊားရန္ သမရိုးက်နည္းႏွစ္နည္း အလုပ္မျဖစ္ခဲ့ပါက စဥ္းစားဆင္ျခင္နိုင္ရန္ အျခားနည္းတစ္ခုအားအႀကံျပဳသည့္ စာျဖစ္ပါသည္။ (New York Time ေဆာင္းပါးရွင္ Jason၏နည္းမွာလည္းconfrontation ေျပာင္ျပဳလုပ္ရန္လိုအပ္သျဖင့္ ေဒၚစု၏လက္ရွိသြားေနသည့္ လမ္းေၾကာင္းအရ လက္ေတြ႕တြင္ျဖစ္လာနိုင္ရန္မလြယ္ေသးပါ။ အေျခေနတစ္ခုခုအေျပာင္းအလဲျဖစ္ပါက ျဖစ္လာနိုင္ပါသည္။) ဤနည္းအရဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒကိုမျပင္ပဲ။ ဟုဆိုနိုင္မည့္ ထုံးတမ္းတစ္ခုကို စတင္က်င့္သုံးရန္အဆိုျပဳျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဤနည္းသုံးျခင္းအားျဖင့္လည္း ဖြဲ႕စည္းပုံအက်ပ္အတည္းကို သြယ္ဝိုက္၍ ေက်ာ္လႊားနိုင္ၿပီး ဒီမိုကေရစီစစ္စစ္ဖယ္ဒရယ္ စစ္စစ္ျဖစ္လာနိုင္ရန္ အခြင့္အလမ္းလည္းရွိလာနိုင္ပါသည္။

ဤနည္းအရဖြဲ႕စည္းပုံျပင္ၿပီး De Jure Federalism မေပးနိုင္လၽွင္မျပင္ဘဲ de facto federalism ေပးရန္ျဖစ္သည္။ de facto federalism ဟုဆိုေသာ္လည္း decentralization မၽွသာမဟုတ္ဘဲ federal ၏အဓိကဝိေသသသုံးရပ္ျဖစ္သည့္ political, fiscal ႏွင့္ administrative သုံးခုလုံးပီပီျပင္ျပင္ရွိမည့္အစီအစဥ္မ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။ Political အတြက္သက္ဆိုင္ရာျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္တို႔မွေရြးခ်ယ္ေပးမည့္သူကို (ထိုျပည္နယ္အတြင္းရွိတိုင္းရင္းသားအမ်ားစုလက္ခံနိုင္မည့္သူျဖစ္ပါကပိုအဆင္ေျပနိုင္ပါသည္။) သမၼတမွဝန္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ခန႔္အပ္ေပးရန္ျဖစ္ပါသည္။ဤသို႔ခန႔္အပ္ျခင္းျဖင့္ဖြဲ႕စည္းပုံကိုခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းမျဖစ္ပါ။

Fiscal အရလည္းအနီးစပ္ဆုံးအဆင္ေျပေအာင္လုပ္ေဆာင္နိုင္ပါသည္။ယခုလႊတ္ေတာ္သည္ျပည္သူကေရြးေကာက္လိုက္သည့္ျပည္သူ႔ကိုယ္စားလွယ္အမ်ားစုျဖစ္ေနသည့္အတြက္ budget ကိုေကာင္းစြာစီမံခန႔္ခြဲနိုင္သည့္အာဏာရွိေနပါသည္။ဇယားမ်ားႏွင့္လည္းကစားနိုင္ပါေသးသည္။၂၀၂၀ေရြးေကာက္ပြဲအၿပီးတြင္လည္း NLD ႏွင့္ဒီမိုကရက္တစ္တိုင္းရင္းသားပါတီကိုယ္စားလွယ္မ်ားေပါင္းပါက budget ကို control လုပ္နိုင္သည့္အေျခအေနရွိေနနိုင္ပါေသးသည္။သတိထားရမည့္အခ်က္မွာဥပမာအားျဖင့္ကခ်င္တြင္ေက်ာက္စိမ္းတြင္းမွရရွိလာသည့္ဝင္ေငြမ်ားကိုကခ်င္အစိုးရမွအတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ (လက္ေတြ႕တြင္မျဖစ္နိုင္ေသး၍အျပည့္အဝကိုမဆိုလိုပါ။) အခြန္ေကာက္ယူသုံးစြဲနိုင္ခြင့္ျဖစ္ပါသည္။ (ယခင္ယူဂိုဆလားဗီးယား(ခရိုေအးရွားျပႆနာ)ႏွင့္ဘဂၤလားေဒ့ျဖစ္လာမည့္အေရွ႕ပါကစၥတန္ကိစၥမ်ားကိုသတိထားေလ့လာရန္လိုအပ္ပါသည္။)

Administrative federalအရဆိုလၽွင္လည္းယခင္ကမျဖစ္နိုင္ေသာ္လည္းယခုအခါ NLD အစိုးရမွကာခ်ဳပ္၏အာဏာေအာက္တြင္ရွိေနသည့္ေထြ/အုပ္အားအရပ္သားအစိုးရေအာက္သို႔ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္သြတ္သြင္းနိုင္ခဲ့ၿပီျဖစ္သျဖင့္ administrative federalism ကိုေပးမည္ဆိုပါကေပးနိုင္သည့္အေျခအေနတြင္ရွိေနပါသည္။ဤေနရာတြင္သတိထားရမည့္ကိစၥမွာ minority within minority ကိစၥမ်ားျဖစ္ၿပီးအဓိကျပႆနာရွိနိုင္သည္မွာရွမ္းျပည္ျဖစ္ပါသည္။ဤျပႆနာမ်ားအတြက္လည္းလူအမ်ားေျပာဆိုေနသည့္ two layer federalism ကို three layers အျဖစ္ေျပာင္းလဲေျဖရွင္းနိုင္ပါသည္။ (Brazil လို municipal layer တစ္ခုတိုးၿပီးတခ်ိဳ႕လူမ်ိဳးစုငယ္မ်ားအားအခြင့္အေရးေပးသင့္ပါသည္။ Nepal ကိုလည္းေလ့လာနိုင္ပါသည္။) ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသမ်ားလည္းရွိေနၿပီးျဖစ္သည့္အတြက္အမွန္တကယ္နိုင္ငံေရး၊အုပ္ခ်ဳပ္မႈႏွင့္ဘ႑ာေရးအာဏာမ်ားေပးလိုက္ပါကေအာင္ျမင္လာနိုင္ပါသည္။ (ျပည္ေထာင္စုအင္စတီက်ဳ၏သုေတသနစာတမ္းမ်ားအရလည္း capacity ျပႆနာထင္သေလာက္မရွိနိုင္ပါ။)ထို႔အျပင္ တိုင္းရင္းသားေရးရာ၀◌န္ႀကီးမ်ား၏ လုပ္ပိုင္ခြင့္အာဏာကို အမွန္တကယ္ေပးအပ္၍လည္းေကာင္း လိုအပ္ပါကျပည္နယ္မ်ားတြင္ လူမ်ိဳးစုငယ္မ်ား၏ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားပါဝင္သည့္ အတိုင္ပင္ခံေကာင္စီ သေဘာမ်ိဳးဖြဲ႕၍လည္းေကာင္း ျပည္နယ္၏ျဖစ္လာနိုင္ေျခရွိသည့္ ပဋိပကၡမ်ားကို ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထားနိုင္ပါသည္။

ဤအဆိုျပဳခ်က္ (သို႔) စဥ္းစားခ်က္သည္သမာရိုးက် (သို႔) linear thinking မွခြဲထြက္၍ out of the box စဥ္းစားျခင္းျဖစ္ေသာ္လည္း ideal သီအိုရီမဟုတ္ပါ။ Non-ideal (သို႔) Political (သို႔) လက္ေတြ႕လုပ္ရန္ျဖစ္နိုင္ေခ်အရွိဆုံးကိုစဥ္းစား၍အဆိုျပဳခ်က္ျဖစ္ပါသည္။

နိုင္ငံေရးတြင္အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု (သို႔) political entity တစ္ခုအတြက္raison d'êtreမွာအေရးအႀကီးဆုံးျဖစ္ပါသည္။တစ္နည္းဆိုရလၽွင္အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုသည္ ရပ္တည္ေနရသည့္အေၾကာင္းျပခ်က္ rationale (သို႔) legitimacy မရွိလၽွင္ဆက္လက္ရပ္တည္ရန္မျဖစ္နိုင္ေတာ့ပါ။၁၉၈၈ႏွင့္၂၀၀၇ saffron revolution သည္တည္ဆဲအစိုးရမ်ား၏ျပည္သူမ်ားက၎တို႔အားေထာက္ခံေနသည္ဟူသည့္စကားမ်ား (တစ္နည္းအားျဖင့္၎တို႔၏raison d'êtreအားရိုက္ခ်ိဳးခဲ့နိုင္သည့္အတြက္အထက္ကဆိုခဲ့သည့္အတိုင္းအလြန္ခိုင္မာသည္ဟုဆိုနိုင္သည့္ဦးေနဝင္းမဆလ regime ႏွင့္ဦးသန္းေရႊ၏စစ္အာဏာရွင္ regime ႏွစ္ခုလုံး change သြားခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္ဟုယူဆပါသည္။တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္တြင္ အခ်က္အလက္ေထာက္အထားမ်ားတြက္ ေပၚလာမည္ဟုထင္ျမင္မိပါသည္။



တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ most plausible and legitimate claimမွာ စစ္မွန္သည့္ federalismျဖစ္ပါသည္။ ဤသို႔ဆိုျခင္းအားျဖင့္ ၎တို႔၏ရပ္တည္မူအေျခခံraison d'êtreအားေခ်ဖ်က္ဖို႔ႀကိဳးစားျခင္းအားျဖင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးပိုနီးစပ္နိုင္သည္ဟူသည့္အျမင္မွေရးသားျခင္းမဟုတ္ပါ သူတို႔ေတာင္းဆိုေနသည့္ Federalismရရွိၿပီးျဖစ္သျဖင့္ လက္နက္ကိုင္ဖို႔မလိုေတာ့ေၾကာင္းေျပာဆိုရန္မဟုတ္ပါ။ စြန႔္ရန္မျဖစ္နိုင္ေသးသည့္ အေၾကာင္းျပခ်က္ႏွစ္ခ်က္ရွိပါသည္။ ပထမအခ်က္မွာ ဤဖယ္ဒရယ္သည္ dejureမျဖစ္ေသး၍ျဖစ္ပါသည္။ De jureျဖစ္ၿပီးေသာ္လၽွင္မွ ျမန္မာစစ္တပ္ နိုင္ငံေရးမွတရားဝင္ဆုတ္ခြာသြားၿပီး civilian ovresight over militaryအခိုင္အမာေပၚထြန္းလာမွသာစြန႔္ရန္ျဖစ္နိုင္ပါသည္။ ၁၀ႏွစ္ၾကာလၽွင္ reviewလုပ္ခြင့္ေပးထားသည့္ ပင္လုံသေဘာတူညီခ်က္သည္ပင္ လၽွင္၁၀ႏွစ္ျပည့္သည့္အခါျမန္မာတပ္မွ အာဏာသိမ္းလိုက္သျဖင့္ အေျခခံဥပေဒျဖင့္အခိုင္အမာေပးထားသည့္ အခြင့္အေရးသည္ပင္လၽွင္ပ်က္ျပယ္သြားခဲ့ဖူးသည့္ သာဓကကိုေထာက္၍ဆိုျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဤစာ၏ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ defacto federal ကို unwritten constitutionအေနျဖင့္ ဓေလ့ထုံးစံတစ္ခုဖန္တီး၍ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရရွိလာေအာင္ ထိုမွတဆင့္ လက္နက္ကိုင္ပဋီပကမ်ားမရွိေတာ့သျဖင့္တပ္၏ နိုင္ငံေရးတြင္ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ေနရသည့္ raison d'êtreကို ေခ်ဖ်က္၍ဒီမိုကရက္တိုင္ေဇးရွင္းပီျပင္လာေအာင္ ညႇိ့ယူသည့္ inductive method သာလၽွင္ျဖစ္ပါသည္။ (Philosophyႏွင့္ Logicနယ္မွ ပညာရပ္အသုံးမဟုတ္ပါ။ အဓိပၸါယ္အရအလွသုံးျခင္းသာျဖစ္ပါသည္။)

ဤ unwritten constitutionကို ၂၀၂၀အနိုင္ရပါတီမွ ဦးေဆာင္၍ဓေလ့ထုံးတမ္းသဖြယ္ စတင္က်င့္သုံးလၽွင္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ တိုင္းရင္းသားပါတီမ်ားအေနျဖင့္ စုေပါင္းေတာင္းဆိုျခင္းျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း (နိုင္ငံေရးတြင္ Political giftမရွိပါဆိုသည့္ဆိုရိုးအရ)ရရွိလာနိုင္ပါက လက္ရွိအက်ပ္အတည္းမ်ားအတြက္ breakthroughတစ္ခုျဖစ္လာနိုင္သည္ဟု ယူဆမိပါသည္။ အနိုင္ရပါတီမွ ဦးေဆာင္၍ အေကာင္အထည္ေဖာ္မည္ဆိုပါက ျမန္မာျပည္အတြက္ သားေရႊအိုးထမ္းလာကိန္းပင္ ျဖစ္ေၾကာင္းယုံၾကည္မိပါသည္။

ဤစာတမ္းေရးသားရာတြင္ imaginationရရွိေအာင္ လူခ်င္းေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးခြင့္ေပးခဲ့ေသာLSEမွ Professor John Sidelအားလည္းေကာင္း၊ စကားရပ္အတြက္ အႀကံေပးခဲ့သည့္ Oxford တကသိုလ္ Balliol Collegeမွ ဥပေဒပါေမာက Timothy Endicott အားလည္းေကာင္း အထူေက်းဇူးတင္ရွိပါသည္။

ျမန္မာစာ မရိုက္တတ္သည့္အတြက္ နိုင္ငံေရးႏွင့္မနီးစပ္သည့္ မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္အားအကူအညီေတာင္း၍ ရိုက္ခိုင္းခဲ့ရသျဖင့္ typing error ရွိခဲ့ပါက နားလည္ေပးၾကပါရန္ ေလးစားစြာပန္ၾကားအပ္ပါသည္။



ျမတ္သူ

Chairperson

Yangon School of Political Science

..........

Unwritten constitution with De facto Federalism သၫ္်မႏၼာ်ပၫ္အၾတေက္အ်ေဖလာ

(University of Virginia ၾတင္ေ်ပာခဲ့ေသာေအၾကာင္းအရာမ္ားအား အနၫ္းငယ္်ပငၧင္၍်ပႏႅၫ္ေရးသားပါသၫ္။)



ေယန႔်မႏၼာ်ပၫ္၏်ပႆနာကိုဒီမိုေကရစီေရး်ပႆနာ ၿငိမ္းခ္မ္းေရးႏြင့ၹယၵရယ္်ပႆနာအစရြိသ်ဖင့္ျဖင့ၦိဳေလ့ရြိၾကပါသၫ္။ အခ္ိဳ႕ကလၫ္း ဒီမိုေကရစီေရးသၫ္ ပထမဦးစားေပး်ဖစ္ၿပီး၊ ဒီမိုေကရစီရရြိမြသာ တိုင္းရင္းသားမ္ားလိုလားေေနသာ စစၼြႏ္သည့ၹယၵရယၠိဳ ရရြိနိုငၼၫ္ဟဳယူဆၾကသၫ္။ အ်ခားတစၹၾကၱငၼဴ တႏ္းတူညီမၽြမူရြိေရးႏြင့္ ဖယၵရယၠိဳအရငၸဳံေဖာ္သင့္ၿပီး ဘယ္ေတာ့ၿပီးမၫၼြႏ္းမသိသည့္ ဒီမိုေကရစီအၾသငၠဴးေ်ပာင္းေရးကို ေမစာင့္သင့္ေၾကာင္း ေမစာင့ၷိဳင္ေၾကာင္းေသဘာထားမ္ိဳးရြိၾကပါသၫ္။ မၫ္သည့္အယူအဆကိုကိုျငၥဲသၫ္်ဖစ္ေစ ဤ်ပႆနာအားလုံး၏အခ္ဳပ္သၫ္ ၂၀၀၈ျဖဲ႕စၫ္းပုံေအ်ခခံဥေပဒ်ဖစ္ၿပီး ်မႏၼာနိုင္ငံသၫ္ ျဖဲ႕စၫ္းပုံေအ်ခခံဥေပဒအက္ပ္အတၫ္း (သို႔) ်ပႆနာရြိေနသၫ္ဟဳ ေ်ပာလၽြင္ ်ပႆနာအားလုံးမဟုတ္သည့ၱိဳင္ အဓိက်ပႆနာႀကီးႏြစၡဳလုံးကို ်ခဳံငုံမိနိုငၸါသၫ္။ (စာရြၫၼၫၥိဳး၍အက္ေယၼရးေတာ့ပါ။)

သို႔ဆိုလၽြင္ ၂၀၀၈ေအ်ခခံဥေပဒသၫ္ အဓိက်ပႆနာဟုဆိုၿပီး ၂၀၀၈ကလၫ္း ်ပငၧင္ရႏၡကၡဲၾလႏ္းသၫ္(သို႔)်ပငႅိဳ႕မရနိုင္ဟဳဆိုလၽြင္ မၫ္သိဳ႕်ဖစႅာမၫၷၫ္း။ (်ပၫ္သဴ႕ကိုယၥာလြယ္ ၁၀၀ရာခိုင္ႏူႏ္း ်ပငၡ္ငႅၽြင္ေတာင္ တေပၼတာၼပါပဲ ေအရးႀကီးသည့္ အခ္ကၼ္ားကို ်ပင္၍မရနိုငၸါ။) ျဖဲ႕စၫ္းပုံ်ပင္ရာၾတင္အဓိကအား်ဖင့္ နၫ္းလမ္းႏြစၼ္ိဳးကို ေ်ပာေလ့ရြိၾကပါသၫ္။ အရပၥကား်ဖင့္ေ်ပာလၽြငႅႊတ္ေတာ္ၾတင္း၊ လႊတ္ေတာ္်ပငၸဟူ၍်ဖစၸါသၫ္။ လႊတ္ေတာ္ၾတင္းဆိုသၫၼြာ ယခုNLD်ပငၧင္ရႏ္ ႀကိဳးပမ္းေနသည့္ နၫ္းနာမ္ိဴး်ဖစၸါသၫ္။ လႊတ္ေတာ္်ပငၸဆိုသၫၼြာ နၫ္းမ္ိဳးမ္ိဳးရြိနိုင္သည့ၱိဳင္ ်မႏၼာနိုင္ငံအၾတကၦိဳလၽြင္ အဓိကအား်ဖင့ႅဴထုလူပ္ရြားမူနၫ္းလမ္းကိုဆိုလိုသၫ္။ ်မႏၼာနိုင္ငံၾတင္ အတႏ္အသင့္ေအာင္်မငၡဲ့ေသာ လူထုလူပ္ရြာမူႏြစၡဳရြိခဲ့ပါသၫ္။ အ်ပည့္အ၀ဟုေမ်ပာရ်ခင္းမြာ ဒီမိုေကရစီစနစ္အ်ပည့္အ၀ရရြိေအာင္ မျစမ္းေဆာငၷိဳငၡဲ့်ခင္းေၾကာင္း်ဖစ္ၿပီး အတႏ္အသင့္ေအာင္်မင္သၫ္ဟဳဆိုရသၫၼြာ collective action သီအိုရီအရ thresholdကိုေက္ာ္ေအာျငၥမ္းေဆာငၷိဳငၡဲ့်ခင္း (ဤေနရာၾတင္ ကၽျႏ္ေတာ့္အ်မင္အရ ကိုေဌးႂၾကယ္၏အခႏ္းက႑ေအရးႀကီးပုံကို ေနာျငၲငၧကႅက္ေရးသားပါမၫ္။ ေအရးႀကီးသၫ္ဟဳဆိုရာၾတင္ thresholdေက္ာ္ရႏႅႈံ႔ေဆာၼဴ အပိုင္းကိုသာဆိုလို်ခင္း်ဖစ္ၿပီး ေထာင့္အသီးသီးမြ ျစမ္းျစမ္းတမံ အားထုတၡဲ့ၾေကသာ ဗမာ်ပျၫၠႏ္်မဴနစၸါတီႏြင့္ ေက္ာင္းသားေခါင္းေဆာငၼ္ားအပါအဝင္အ်ခားပုဂၢိဳလၼ္ား၏ေအရးႀကီးေသာ က႑မ္ားကို လ္စႅ္ဴ႐ူ၍မရပါ။) ႏြင့္ Regimeႏြစၡဳစလုံးကို ေ်ပာင္းလဲေအာင္ လုပၷိဳငၡဲ့်ခင္းတို႔ေၾကာင့္်ဖစၸါသၫ္။ လူအမ္ားမ်မငၡဲ့ၾကသည့္ (သို႔) သတိမမူမိခဲ့ၾကသၫ္အခ္ကၼြာ ၁၉၈၈ ႏြင့္ ၂၀၀၇ ေရႊ၀ါေရာေင္အရးအခင္းႏြစၡဳစလုံးေနာၾကၱင္ Regime changeႏြစၡဳ်ဖစၡဲ့်ခင္းပင္်ဖစ္သၫ္။ Constitution ဆိုသၫၼြာ မၫ္သည့္ Regime်ဖစၼလဲကို ်ပဌာႏ္း်ခင္း်ဖစ္သည့္အၾတက္ ဤလူထုလူပ္ရြားမူႏြစၡဳသၫ္ ႀကီးျစာေသာ ေအ်ပာင္းအလဲကို ျစမ္းေဆာငၷိဳငၡဲ့သၫ္ဟဳ ဆိုနိုငၸါသၫ္။ (collective action theory ဆရာႀကီး Mancur Olson၏အ်မင္ႏြင့္ ကၽျႏ္ေတာ့္၏ေတာႅြႏ္ေရးလက္ေၾတ႕်ဖတ္သႏ္းမူအရ်မင္သည့္အ်မငၲိဳ႕ လုံး၀မတူပါ။အခ္ိႏ္ရပါက အရြၫ္ေရးပါဦးမၫ္။) ယခုအခါၾတငၼဴmainstream Politics၏စီးဆင္းမူေသဘာအရ လူထုလူပ္ရြားမူ်ပဳလုပ္ရႏ္ ကန႔္သတၡ္ကၼ္ားျစာရြိေနပါသၫ္။

ဤစာသၫ္ ျဖဲ႕စၫ္းပုံအ်ခခံဥေပဒအက္ပ္အတၫ္းအားေက္ာႅႊားရႏ္ သမရိုးက္နၫ္းႏြစၷၫ္း အလုပၼ်ဖစၡဲ့ပါက စၪ္းစားဆင္်ခငၷိဳင္ရႏ္ အ်ခားနၫ္းတစၡဳအားအႀကံ်ပဳသည့္ စာ်ဖစၸါသၫ္။ (New York Time ေဆာင္းပါးရြင္ Jason၏နၫ္းမြာလၫ္းconfrontation ေ်ပာင္်ပဳလုပ္ရႏႅိဳအပ္သ်ဖင့္ ေဒၚစု၏လက္ရြိၾသားေနသည့္ လမ္းေၾကာင္းအရ လက္ေၾတ႕ၾတင္်ဖစႅာနိုင္ရႏၼၾလယ္ေသးပါ။ ေအ်ေခနတစၡဳခုေအ်ပာင္းအလဲ်ဖစၸါက ်ဖစႅာနိုငၸါသၫ္။) ဤနၫ္းအရျဖဲ႕စၫ္းပုံေအ်ခခံဥေပဒကိုမ်ပငၸဲ။ ဟုဆိုနိုငၼည့္ ထုံးတမ္းတစၡဳကို စတငၠ္င့္သဳံးရႏ္အဆို်ပဳ်ခင္း်ဖစၸါသၫ္။ ဤနၫ္းသုံး်ခင္းအား်ဖင့ႅၫ္း ျဖဲ႕စၫ္းပုံအက္ပ္အတၫ္းကို ၾသယ္ဝိဳက္၍ ေက္ာႅႊားနိုင္ၿပီး ဒီမိုေကရစီစစၥစၹယၵရယ္ စစၥစ္်ဖစႅာနိုင္ရႏ္ အျခင့္အလမ္းလၫ္းရြိလာနိုငၸါသၫ္။

ဤနၫ္းအရျဖဲ႕စၫ္းပုံ်ပင္ၿပီး De Jure Federalism ေမပးနိုငႅၽြငၼ်ပငၻဲ de facto federalism ေပးရႏ္်ဖစ္သၫ္။ de facto federalism ဟုဆိုေသာႅၫ္း decentralization မၽြသာမဟုတၻဲ federal ၏အဓိကဝိေသသသုံးရပ္်ဖစ္သည့္ political, fiscal ႏြင့္ administrative သုံးခုလုံးပီပီ်ပင္်ပင္ရြိမည့္အစီအစဥၼ္ိဳး်ဖစၸါသၫ္။ Political အၾတက္သကၦိဳင္ရာ်ပၫၷယႅႊတ္ေတာၱိဳ႕ေမြျရးခ္ယ္ေပးမည့္သဴကို (ထို်ပၫၷယ္အၾတင္းရြိတိုင္းရင္းသားအမ္ားစုလကၡံနိုငၼည့္သဴ်ဖစၸါကပိုအဆင္ေ်ပနိုငၸါသၫ္။) သမၼတမြဝႏ္ႀကီးခ္ဳပ္အ်ဖစၡန႔္အပ္ေပးရႏ္်ဖစၸါသၫ္။ဤသို႔ခန႔္အပ္်ခင္း်ဖင့္ျဖဲ႕စၫ္းပုံကိုခ္ိဳးေဖာက္်ခင္းမ်ဖစၸါ။

Fiscal အရလၫ္းအနီးစပၧဳံးအဆင္ေ်ေပအာငႅဳပ္ေဆာငၷိဳငၸါသၫ္။ယခုလႊတ္ေတာ္သၫ္်ပၫ္သဴေကျရးေကာကႅိဳက္သည့္်ပၫ္သဴ႕ကိုယၥားလြယ္အမ္ားစု်ဖစ္ေနသည့္အၾတက္ budget ကိုေကာင္းျစာစီမံခန႔္ျခဲနိုင္သည့္အာဏာရြိေနပါသၫ္။ဇယားမ္ားႏြင့ႅၫ္းကစားနိုငၸါေသးသၫ္။၂၀၂၀ေျရးေကာၾကၸဲအၿပီးၾတငႅၫ္း NLD ႏြင့ၵီမိုကရကၱစၲိဳင္းရင္းသားပါတီကိုယၥားလြယၼ္ားေပါင္းပါက budget ကို control လုပၷိဳင္သည့္ေအ်ခေအနရြိေနနိုငၸါေသးသၫ္။သတိထားရမည့္အခ္ကၼြာဥပမာအား်ဖင့ၠခ္ျငၲင္ေက္ာကၥိမ္းၾတင္းမြရရြိလာသည့္ဝင္ေျငမ္ားကိုကခ္င္အစိုးရမြအတိုင္းအတာတစၡဳအထိ (လက္ေၾတ႕ၾတငၼ်ဖစၷိဳင္ေသး၍အ်ပည့္အဝကိုမဆိုလိုပါ။) အျခႏ္ေကာက္ယဴသုံးျစဲနိုျငၡင့္်ဖစၸါသၫ္။ (ယခင္ယဴဂိုဆလားဗီးယား(ခရိုေအးရြား်ပႆနာ)ႏြင့ၻဂလၤားေဒ့်ဖစႅာမည့္ေအရြ႕ပါကစၥတႏၠိစၥမ္ားကိုသတိထားေလ့လာရႏႅိဳအပၸါသၫ္။)

Administrative federalအရဆိုလၽြငႅၫ္းယခငၠမ်ဖစၷိဳင္ေသာႅၫ္းယခုအခါ NLD အစိုးရမြကာခ္ဳပ္၏အာဏာေအာၾကၱင္ရြိေနသည့္ေၾထ/အုပ္အားအရပ္သားအစိုးေရအာက္သိဳ႕ေအာင္ေအာင္်မင္်မျင္သၾတ္သင္းနိုငၡဲ့ၿပီ်ဖစ္သ်ဖင့္ administrative federalism ကိုေပးမၫၦိဳပါေကပးနိုင္သည့္ေအ်ခေအနၾတင္ရြိေနပါသၫ္။ဤေနရာၾတင္သတိထားရမည့ၠိစၥမြာ minority within minority ကိစၥမ္ား်ဖစ္ၿပီးအဓိက်ပႆနာရြိနိုင္သၫၼြာရြမ္း်ပၫ္်ဖစၸါသၫ္။ဤ်ပႆနာမ္ားအၾတကႅၫ္းလူအမ္ားေ်ပာဆိုေနသည့္ two layer federalism ကို three layers အ်ဖစ္ေ်ပာင္းလဲေ်ဖရြင္းနိုငၸါသၫ္။ (Brazil လို municipal layer တစၡဳတိုးၿပီးတခ္ိဳ႕လူမ္ိဳးစုငယၼ္ားအားအျခင့္ေအရးေပးသင့ၸါသၫ္။ Nepal ကိုလၫ္းေလ့လာနိုငၸါသၫ္။) ကိုယၸိဳင္အဳပၡ္ဳျပၡင့္ေရဒသမ္ားလၫ္းရြိေနၿပီး်ဖစ္သည့္အၾတက္အမြႏၲကယၷိဳင္ငံေရး၊အုပၡ္ဳပၼႈႏြင့ၻ႑ာေရးအာဏာမ္ားေပးလိုကၸါေကအာင္်မငႅာနိုငၸါသၫ္။ (်ပၫ္ေထာငၥဳအငၥတီက္ဳ၏သုေတသနစာတမ္းမ္ားအရလၫ္း capacity ်ပႆနာထေင္သလာကၼရြိနိုငၸါ။)ထို႔အ်ပင္ တိုင္းရင္းသားေရးရာ၀◌ႏ္ႀကီးမ္ား၏ လုပၸိဳျငၡင့္အာဏာကို အမြႏၲကယ္ေပးအပ္၍လၫ္းေကာင္း လိုအပၸါက်ပၫၷယၼ္ားၾတင္ လူမ္ိဳးစုငယၼ္ား၏ ကိုယၥားလြယၼ္ားပါဝင္သည့္ အတိုငၸငၡံေကာငၥီ ေသဘာမ္ိဳးျဖဲ႕၍လၫ္းေကာင္း ်ပၫၷယ္၏်ဖစႅာနိုင္ေ်ခရြိသည့္ ပဋိပကၡမ္ားကို ႀကိဳတငၠာၾကယၳားနိုငၸါသၫ္။

ဤအဆို်ပဳခ္က္ (သို႔) စၪ္းစားခ္က္သၫ္သမာရိုးက္ (သို႔) linear thinking မြျခဲၾထက္၍ out of the box စၪ္းစား်ခင္း်ဖစ္ေသာႅၫ္း ideal သီအိုရီမဟုတၸါ။ Non-ideal (သို႔) Political (သို႔) လက္ေၾတ႕လုပ္ရႏ္်ဖစၷိဳင္ေခ္အရြိဆုံးကိုစၪ္းစား၍အဆို်ပဳခ္က္်ဖစၸါသၫ္။

နိုင္ငံေရးၾတင္အျဖဲ႕အစၫ္းတစၡဳ (သို႔) political entity တစၡဳအၾတက္raison d'êtreမြာေအရးအႀကီးဆုံး်ဖစၸါသၫ္။တစၷၫ္းဆိုရလၽြင္အျဖဲ႕အစၫ္းတစၡဳသၫ္ ရပၲၫ္ေနရသည့္ေအၾကာင္း်ပခ္က္ rationale (သို႔) legitimacy မရြိလၽြငၧကႅက္ရပၲၫ္ရႏၼ်ဖစၷိဳင္ေတာ့ပါ။၁၉၈၈ႏြင့္၂၀၀၇ saffron revolution သၫၱၫၦဲအစိုးရမ္ား၏်ပၫ္သဴမ္ားက၎တို႔အားေထာကၡံေနသၫ္ဟဴသည့ၥကားမ္ား (တစၷၫ္းအား်ဖင့္၎တို႔၏raison d'êtreအားရိုကၡ္ိဳးခဲ့နိုင္သည့္အၾတက္အထကၠဆိုခဲ့သည့္အတိုင္းအၾလႏၡိဳငၼာသၫ္ဟဳဆိုနိုင္သည့္ဦးေနဝင္းမဆလ regime ႏြင့္ဦးသႏ္းေရႊ၏စစ္အာဏာရြင္ regime ႏြစၡဳလုံး change ၾသားခဲ့်ခင္း်ဖစ္သၫ္ဟဳယူဆပါသၫ္။တစၡ္ိႏၡ္ိျႏၲင္ အခ္က္အလက္ေထာက္အထားမ္ားၾတက္ ေပၚလာမၫ္ဟဳထင္်မငၼိပါသၫ္။



တိုင္းရင္းသားလကၷကၠိဳင္အျဖဲ႕အစၫ္းမ္ား၏ most plausible and legitimate claimမြာ စစၼြႏ္သည့္ federalism်ဖစၸါသၫ္။ ဤသို႔ဆို်ခင္းအား်ဖင့္ ၎တို႔၏ရပၲၫၼဴေအ်ခခံraison d'êtreအားေခ္ဖ္ကၹိဳ႕ႀကိဳးစား်ခင္းအား်ဖင့္ ၿငိမ္းခ္မ္းေရးပိုနီးစပၷိဳင္သၫ္ဟဴသည့္အ်မေငၼြရးသား်ခင္းမဟုတၸါ သူတို႔ေတာင္းဆိုေနသည့္ Federalismရရြိၿပီး်ဖစ္သ်ဖင့္ လကၷကၠိဳငၹိဳ႕မလိုေတာ့ေၾကာင္းေ်ပာဆိုရႏၼဟုတၸါ။ ျစန႔္ရႏၼ်ဖစၷိဳင္ေသးသည့္ ေအၾကာင္း်ပခ္က္ႏြစၡ္က္ရြိပါသၫ္။ ပထမအခ္ကၼြာ ဤဖယၵရယ္သၫ္ dejureမ်ဖစ္ေသး၍်ဖစၸါသၫ္။ De jure်ဖစ္ၿပီးေသာႅၽြငၼြ ်မႏၼာစစၲပ္ နိုင္ငံေရးမြတရားဝငၧဳၾတၡာၾသားၿပီး civilian ovresight over militaryအခိုင္အမာေပၚၾထႏ္းလာမြသာျစန႔္ရႏ္်ဖစၷိဳငၸါသၫ္။ ၁၀ႏြစ္ၾကာလၽြင္ reviewလုျပၡင့္ေပးထားသည့္ ပငႅဳံေသဘာတူညီခ္က္သၫၸင္ လၽြင္၁၀ႏြစ္်ပည့္သည့္အခါ်မႏၼာတပၼြ အာဏာသိမ္းလိုက္သ်ဖင့္ ေအ်ခခံဥေပဒ်ဖင့္အခိုင္အမာေပးထားသည့္ အျခင့္ေအရးသၫၸငႅၽြငၸ္က္်ပၾယ္သားခဲ့ဖူးသည့္ သာဓကကိုေထာက္၍ဆို်ခင္း်ဖစၸါသၫ္။ ဤစာ၏ရျၫ္ရယၡ္ကၼြာ defacto federal ကို unwritten constitutionေအန်ဖင့္ ေဓလ့ထုံးစံတစၡဳဖႏၲီး၍ ၿငိမ္းခ္မ္းေရးရရြိလာေအာင္ ထိုမြတဆင့္ လကၷကၠိဳငၸဋီပကမ္ားမရြိေတာ့သ်ဖင့ၱပ္၏ နိုင္ငံေရးၾတင္ ဝင္ေရာၾကၥကၹက္ေနရသည့္ raison d'êtreကို ေခ္ဖ္က္၍ဒီမိုကရကၱိဳင္ေဇးရြင္းပီ်ပငႅာေအာင္ ညႇိ့ယူသည့္ inductive method သာလၽြင္်ဖစၸါသၫ္။ (Philosophyႏြင့္ Logicနယၼြ ပညာရပ္အသုံးမဟုတၸါ။ အဓိပၸါယ္အရအလြသုံး်ခင္းသာ်ဖစၸါသၫ္။)

ဤ unwritten constitutionကို ၂၀၂၀အနိုင္ရပါတီမြ ဦးေဆာင္၍ေဓလ့ထုံးတမ္းသျဖယ္ စတငၠ္င့္သဳံးလၽြင္ေသာႅၫ္းေကာင္း၊ တိုင္းရင္းသားပါတီမ္ားေအန်ဖင့္ စုေပါင္းေတာင္းဆို်ခင္း်ဖင့္ေသာႅၫ္းေကာင္း (နိုင္ငံေရးၾတင္ Political giftမရြိပါဆိုသည့ၦိဳရိုးအရ)ရရြိလာနိုငၸါက လက္ရြိအက္ပ္အတၫ္းမ္ားအၾတက္ breakthroughတစၡဳ်ဖစႅာနိုင္သၫ္ဟဳ ယူဆမိပါသၫ္။ အနိုင္ရပါတီမြ ဦးေဆာင္၍ ေအကာင္အထၫ္ေဖာၼၫၦိဳပါက ်မႏၼာ်ပၫ္အၾတက္ သားေရႊအိုးထမ္းလာကိႏ္းပင္ ်ဖစ္ေၾကာင္းယုံၾကၫၼိပါသၫ္။

ဤစာတမ္းေရးသားရာၾတင္ imaginationရရြိေအာင္ လူခ္င္းေၾတ႕ဆုံေၾဆးေႏျးျခင့္ေပးခဲ့ေသာLSEမြ Professor John Sidelအားလၫ္းေကာင္း၊ စကားရပ္အၾတက္ အႀကံေပးခဲ့သည့္ Oxford တကသိုလ္ Balliol Collegeမြ ဥေပဒပါေမာက Timothy Endicott အားလၫ္းေကာင္း အထူေက္းဇူးတင္ရြိပါသၫ္။

်မႏၼာစာ မရိုကၱတ္သည့္အၾတက္ နိုင္ငံေရးႏြင့ၼနီးစပ္သည့္ မိတ္ေၾဆတစ္ေယာက္အားအကူအညီေတာင္း၍ ရိုကၡိဳင္းခဲ့ရသ်ဖင့္ typing error ရြိခဲ့ပါက နားလၫ္ေပးၾကပါရႏ္ ေလးစားျစာပႏ္ၾကားအပၸါသၫ္။



်မတ္သဴ

Chairperson

Yangon School of Political Science

Wednesday, December 11, 2019

Daw Aung San Suu Kyi’s ICJ speech


Thank you, Mr President and Members of the Court. It is an honour to appear as Agent of the Union of the Republic of Myanmar in these proceedings, in my capacity as Union Minister of Foreign Affairs. For materially less resourceful countries like Myanmar, the World Court is a vital refuge of international justice. We look to the Court to establish conditions conducive to respect for obligations arising from treaties and other sources of international law, one of the fundamental objectives of the United Nations Charter.<br />
<br />
In the present case, Mr President, the Court has been asked to apply the 1948 Genocide Convention, one of the most fundamental multilateral treaties of our time. Invoking the 1948 Genocide Convention is a matter of utmost gravity. This is the treaty that we made following the systematic killing of more than six million European Jews, and that my country wholeheartedly signed as early as December 30, 1949 and ratified on March 14, 1956. Genocide is the crime that the International Criminal Tribunal for Rwanda applied in response to the mass-killing of perhaps 70 percent of the Tutsis in Rwanda. It is the crime that was not applied by the Tribunal for the former Yugoslavia to the displacement of approximately one million residents of Kosovo in 1999. Neither was it applied by that Tribunal nor by this Court when deciding upon the exodus of the Serb population from Croatia in 1995. In both situations international justice resisted the temptation to use this strongest of legal classifications because the requisite specific intent to physically destroy the targeted group in whole or in part was not present.

Regrettably, The Gambia has placed before the Court an incomplete and misleading factual picture of the situation in Rakhine State in Myanmar. Yet, it is of the utmost importance that the Court assess the situation obtaining on the ground in Rakhine dispassionately and accurately. The situation in Rakhine is complex and not easy to fathom. But one thing surely touches all of us equally: the sufferings of the many innocent people whose lives were torn apart as a consequence of the armed conflicts of 2016 and 2017, in particular those who have had to flee their homes and are now living in camps in Cox’s Bazar.

Mr President and Members of the Court, the troubles of Rakhine State and its population, whatever their background, go back into past centuries and have been particularly severe over the last few years. Currently, an internal armed conflict is going on there – between the Arakan Army, an organised Buddhist armed group with more than 5000 fighters, and the regular Myanmar Defence Services. None of the speakers yesterday made any reference to this. The Arakan Army seeks autonomy or independence for Rakhine – or Arakan as it was called – finding inspiration in the memory of the historic Kingdom of Arakan. This conflict has led to the displacement of thousands of civilians in Rakhine. Standard security restrictions – such as curfew and check-points – are in place at present in the conflict zone and affect the situation of civilians there, regardless of their background.

Mr President, on October 9, 2016, approximately 400 fighters of the Arakan Rohingya Salvation Army – known as ARSA – launched simultaneous attacks on three police posts in Maungdaw and Rathedaung townships in northern Rakhine, near the border with Bangladesh. ARSA claimed responsibility for these attacks, which led to the death of nine police officers, more than 100 dead or missing civilians, and the theft of 68 guns and more than 10,000 rounds of am-munition. This was the start of an internal armed conflict between ARSA and Myanmar’s Defence Services which lasted until late 2017. The selective factual propositions contained in The Gambia’s Application actually concern this conflict.

In the months following the October 9, 2016 attacks, ARSA grew in strength in the Maungdaw, Buthidaung and Rathedaung townships in northern Rakhine. It resorted to threats and intimidation against local villagers in order to gain support and allegiance, executing suspected informers. According to, among others, the International Crisis Group, ARSA received weapons- and explosives-training from Afghan and Pakistani militants.

In the early morning of August 25, 2017, several thousand ARSA fighters launched coordinated attacks on more than 30 police posts and villages, and an army base in northern Rakhine. Most of the attacks took place on the narrow Maungdaw plain, which is framed by densely forested hills to the east, and the border with Bangladesh to the west. Indications are that ARSA’s objective was to seize Maungdaw township.

It may aid the Court to briefly consider the historical significance of Maungdaw. When Britain made Burma a colonial entity separate from British India in 1937, the border between Burma and India was drawn along the river Naf, where we find today’s border between Bangladesh and Myanmar. The historical Kingdom of Arakan had extended much further to the north than the river Naf, including most of what is today Chittagong District in Bangladesh. Members of some Rakhine communities therefore felt that the border drawn by the British was too far south; others, that it was too far north. Myanmar has never challenged this border since independence in 1948.

Britain did not lose control over what is today Maungdaw township during World War II. From September 1942, a number of local Muslim families offered fighters to the British irregular V-Force set up to collect intelligence and to initially absorb any Japanese advance. Many Muslims gave their lives in combat against the Japanese in Rakhine. The sacrifices made by Muslim fighters motivated a call for the creation of an autonomous Muslim space in northern Rakhine, centred on Maungdaw. Whether or not this was encouraged by British officers, Britain rejected this call as soon as it had reoccupied Burma, before independence in 1948. The Muslim-Buddhist intercommunal violence of 1942 recurred in 1948 and several times after that. This cycle of violence has negatively affected life in northern Rakhine, making it the second poorest state in Myanmar.

Mr President and Members of the Court, may I go back to the situation in Rakhine on the morning of August 25, 2017. More than thirty police stations and villages, and one military base, had been attacked before sunrise in a highly coordinated fashion, by an organised armed group operating along a densely forested hill-range that provides ample opportunity to hide. Many of the ARSA fighters had been recruited from local villages in the weeks and months preceding the attack. Myanmar’s Defence Services responded to the attacks of ARSA fighters by the use of ground forces. There were armed incidents in more than 60 locations. The main clashes occurred in 12 places: In Min Gyi (Tola Toli) village, Chut Pyin village, Maung Nu village, Gutar Pyin village, Alai Than Kyaw village, Myin Lut village, Inn Din village, Chein Kharli (Koetan Kauk) village, Myo Thugyi ward, Kyauk Pandu village, wards of Maungdaw Town, and southern Maungdaw.

Mr President, allow me to clarify the use of the term “clearance operation” - “nae myay shin lin yeh” in Myanmar [language]. Its meaning has been distorted. As early as the 1950s, this term has been used during military operations against the Burma Communist Party in Bago Range. Since then, the military has used this expression in counter-insurgency and counter-terrorism operations after attacks by insurgents or terrorists. In the Myanmar language, “nae myay shin lin yeh” – literally “clearing of locality” – simply means to clear an area of insurgents or terrorists.

It is still not easy to establish clear patterns of events in these 12 locations. Many ARSA fighters died. There may have been several hundred casualties in some of the 12 locations. There was some inter-communal violence. Buddhist and Hindu minority communities also feared for their security after the original ARSA attacks and many fled from their homes.

It may be worth noting that the use of air power in military operations was avoided as far as possible to minimise the risk of collateral damage. However, in one incident, in order to be able to extract a unit surrounded by hundreds of ARSA fighters, the use of a helicopter was required. There was shooting from the helicopter which resulted in fatalities, which may have included noncombatants.

Mr President, it cannot be ruled out that disproportionate force was used by members of the Defence Services in some cases in disregard of international humanitarian law, or that they did not distinguish clearly enough between ARSA fighters and civilians. There may also have been failures to prevent civilians from looting or destroying property after fighting or in abandoned villages. But these are determinations to be made in the due course of the criminal justice process, not by any individual in the Myanmar Government.

Please bear in mind this complex situation and the challenge to sovereignty and security in our country when you are assessing the intent of those who attempted to deal with the rebellion. Surely, under the circumstances, genocidal intent cannot be the only hypothesis.

Under its 2008 Constitution, Myanmar has a military justice system. Criminal cases against soldiers or officers for possible war crimes committed in Rakhine must be investigated and prosecuted by that system. On November 25, 2019, the Office of the Judge Advocate General announced the start of a court-martial for allegations linked to the Gutar Pyin village incident, one of the 12 main incidents referred to earlier. The Office also let it be known that there will be additional courts-martial if further incriminating evidence is brought by the Independent Commission of Enquiry. The ICOE is an independent special investigation procedure established for Rakhine allegations by the President of Myanmar, chaired by a former Deputy Foreign Minister from the Philippines, with three other members, including a former Under-Secretary-General of the United Nations from Japan.

On November 26, 2019, this Commission announced that it had taken about 1500 witness statements from all affected groups in Rakhine, and that it has interviewed 29 military personnel who were deployed to the affected townships in northern Rakhine during the military operations from August 25, 2017 to September 5, 2017, as well as 20 police personnel who were stationed at the police posts that were attacked on August 25, 2017. There is currently no other fact-finding body in the world that has garnered relevant first-hand information on what occurred in Rakhine in 2017 to the same extent as the Independent Commission of Enquiry and the Office of the Judge Advocate General in Myanmar.

This fact reinforces my sense that I should refrain from any action or statement that could undermine the integrity of these ongoing criminal justice processes in Myanmar. They must be allowed to run their course. It is never easy for armed forces to recognise self-interest in accountability for their members, and to implement a will to accountability through actual investigations and prosecutions. I respectfully invite the Members of the Court to consider for a moment the record of other countries. This is a common challenge, even in resource-rich countries.

Recent cases in the news headlines illustrate that even when military justice works, there can be reversals. This can also happen in Myanmar. As part of the overall efforts of the Myanmar Government to provide justice, a court-martial found that 10 Muslim men had been summarily executed in Inn Din village, one of the 12 locations of serious incidents referred to earlier. It sentenced four officers and three soldiers each to ten years in prison with hard labour. After serving a part of their sentences, they were given a military pardon. Many of us in Myanmar were unhappy with this pardon.

Other cases are undertaken without controversy. In the Mansi case, for example, a court-martial sat close to the location in Kachin State where three internally displaced civilians were killed. It sentenced six soldiers, each to 10 years in prison, in January 2018. Relatives of the victims and local civil society representatives were invited to the sentencing.

The Office of the Judge Advocate General in Myanmar is by our standards well-resourced, with more than 90 staff and a presence in all regional commands throughout the country. I am encouraged by the Gutar Pyin court-martial, and I expect the Office to continue its investigations and prosecutions based on reliable evidence collected in Rakhine and from persons who witnessed what happened there.

Can there be genocidal intent on the part of a state that actively investigates, prosecutes and punishes soldiers and officers who are accused of wrongdoing? Although the focus here is on members of the military, I can assure you that appropriate action will also be taken against civilian offenders, in line with due process. There will be no tolerance of human rights violations in the Rakhine, or elsewhere in Myanmar.

Mr President, there are those who wish to externalise accountability for alleged war crimes committed in Rakhine, almost automatically, without proper reflection. Some of the United Nations human rights mandates relied upon in the Application presented by The Gambia have even suggested that there cannot be accountability through Myanmar’s military justice system. This not only contradicts Article 20(b) of the Constitution of Myanmar, it undercuts painstaking domestic efforts relevant to the establishing of cooperation between the military and the civilian government in Myanmar, in the context of a Constitution that needs to be amended to complete the process of democratisation. That process is now underway at the Pyidaungsu Hluttaw, the Union Parliament.

The emerging system of international criminal justice rests on the principle of complementarity. Accountability through domestic criminal justice is the norm. Only if domestic accountability fails, may international justice come into play. It would be inconsistent with complementarity to require that domestic criminal justice should proceed much faster than international criminal justice. A rush to externalise accountability may undermine professionals in domestic criminal justice agencies. What does the appearance of competition between domestic and international accountability do to the public’s trust in the intentions of impatient international actors?

No stone should be left unturned to make domestic accountability work. It would not be helpful for the international legal order if the impression takes hold that only resource-rich countries can conduct adequate domestic investigations and prosecutions, and that the domestic justice of countries still striving to cope with the burden of unhappy legacies and present challenges is not good enough. The Gambia will also understand this challenge with which they too are confronted.

Mr President and Members of the Court, these reflections are relevant to the present hearing because the Applicant has brought a case based on the Genocide Convention. We are, however, dealing with an internal armed conflict, started by coordinated and comprehensive attacks by the Arakan Rohingya Salvation Army, to which Myanmar’s Defence Services responded. Tragically, this armed conflict led to the exodus of several hundred thousand Muslims from the three northernmost townships of Rakhine into Bangladesh – just as the armed conflict in Croatia with which the Court had to deal led to the massive exodus of, first, ethnic Croats and later, ethnic Serbs.

As I have already stated, if war crimes have been committed by members of Myanmar’s Defence Services, they will be prosecuted through our military justice system, in accordance with Myanmar’s Constitution. It is a matter for the competent criminal justice authorities to assess whether, for example, there has been inadequate distinction between civilians and ARSA fighters, disproportionate use of force, violations of human rights, failure to prevent plundering or property destruction, or acts of forcible displacement of civilians. Such conduct, if proven, could be relevant under international humanitarian law or human rights conventions, but not under the 1948 Genocide Convention for reasons Professor William Schabas will elaborate in a moment.

Mr President, allow me to share one further reflection in this Great Hall of Justice. International law may well be our only global value system, and international justice a practice that affirms our common values. Leaders of States and relevant inter-governmental and non-governmental organisations should also be cognisant of their responsibility to express and affirm fundamental values. Feeding the flames of an extreme polarisation in the context of Rakhine, for example, can harm the values of peace and harmony in Myanmar. Aggravating the wounds of conflict can undermine unity in Rakhine. Hate narratives are not simply confined to hate speech – language that contributes to extreme polarisation also amounts to hate narratives.

Several international actors face a challenge here. But Myanmar could also have done more since the 1980s to emphasise the shared heritage and deeper layers of unity among the diverse peoples of our country. Cycles of inter-communal violence in Rakhine going back to the 1940s should be countered not just by practical measures aimed at sustainable development and rule of law, but also by nourishing a spiritual mindset of unity. It is a moral responsibility of leaders to guard the aspirations of people for harmony and peace.

U Thant, the third United Nations Secretary-General, had understood this. He wrote in his memoirs View From the UN published in 1974: “I even believe that the mark of the truly educated and imaginative person facing the twenty-first century is that he feels himself to be a planetary citizen” (p. 454). Encouraging this added layer of identity – a sense of planetary citizenship – is of fundamental importance for peaceful relations between nations as well as ethnic and religious groups.

A commitment to broadening the mindset must go hand in hand with practical steps to improve lives. Even before the events of 2016-2017, Muslim, Buddhist and other communities in Rakhine faced what the Kofi Annan Advisory Commission described as complex challenges of low development and poverty rooted in enduring social conflict between the communities. The Myanmar government is committed to addressing these challenges. Together with our partners, we are now striving to ensure that all communities enjoy the same fundamental rights. To expedite citizenship verification and application, a mobile team is already in operation. All children born in Rakhine, regardless of religious background, are issued with birth certificates. Arrangements have been made to enable more Muslim youth to attend classes at universities across Myanmar. With the support of international and local partners, scholarships will also be made available to students from all communities living in Rakhine. The government has started a social cohesion model project in Maungdaw township, to promote social harmony among all communities. Inter-faith fora have been encouraged. These are some of the steps taken to improve livelihoods, security, access to education and health, citizenship, and social cohesion for all communities in Rakhine. Three IDP camps have already been closed, and an IDP-camp closure strategy has been adopted. Myanmar is also committed to voluntary, safe and dignified repatriation of displaced persons from Rakhine under the framework agreement reached between Bangladesh and Myanmar.

Mr President, how can there be an ongoing genocide or genocidal intent when these concrete steps are being taken in Rakhine?

To conclude, Mr President and Members of the Court, Rakhine today suffers an internal armed conflict between the Buddhist Arakan Army and Myanmar’s Defence Services. Muslims are not a party to this conflict, but may, like other civilians in the conflict area, be affected by security measures that are in place. We pray the Court to refrain from taking any action that might aggravate the ongoing armed conflict and peace and security in Rakhine. Right now, in northern Rakhine an army base near Paletwa is under attack by a group of more than 400 Arakan Army fighters, and some 200 insurgents have surrounded a military column near Ann City in Rakhine.

Since Myanmar gained independence in 1948, our people have not known the security of sustainable development that is the fruit of peace and prosperity. Our greatest challenge is to address the roots of distrust and fear, prejudice and hate, that undermine the foundations of our Union. We shall adhere steadfastly to our commitment to non-violence, human rights, national reconciliation and rule of law, as we go forward to build the Democratic Federal Union to which our people have aspired for generations past. We look to justice as a champion of the reconciliation and harmony that will assure the security and rights of all peoples.

Mr President and Members of the Court, I thank you for your kind attention and ask that you now call upon Professor William Schabas to continue the Myanmar submissions.
Videos